Ngày 05/6/2026 tại Trường Cán bộ thanh tra, Ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp bộ: “Thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay” do TS. Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ thanh tra làm chủ nhiệm tổ chức Hội thảo lần 2.
Trình bày tóm tắt nội dung nghiên cứu, TS. Nguyễn Huy Hoàng chia sẻ, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025 đã tạo ra những thay đổi lớn trong tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương.
Cùng với đó, hệ thống pháp luật về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo cũng từng bước được hoàn thiện nhằm bảo đảm sự đồng bộ với mô hình tổ chức mới.
Mặc dù đã được hướng dẫn cụ thể, nhưng việc giải quyết khiếu nại, tố cáo củachính quyền địa phương 2 cấp đang đứng trước nhiều vấn đề lớn cả về lý luận, pháplý và thực tiễn cần được làm rõ. Cụ thể là: sự phân định thẩm quyền giải quyết cáccụ việc khiếu nại, vụ việc tố cáo giữa cấp tỉnh với cấp xã tuy đã được pháp luật quyđịnh nhưng trên thực tế vẫn còn tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất trong nhậnthức và thực hiện, nhất là việc xác định các vụ việc trước đây thuộc thẩm quyền củachính quyền cấp huyện, nay có vụ việc chuyển lên cấp tỉnh, hay cấp xã giải quyết.
Ở cấp tỉnh, tuy có cơ quan Thanh tra tỉnh tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhưng năng lực nhân sự, khối lượng công việc, điều kiện bảo đảm và sự phối hợp giữa Thanh tra cấp tỉnh với các cơ quan có liên quan vẫn còn nhiều hạn chế.
Ở cấp xã, Chủ tịch UBND xã, phường, đặc khu có thẩm quyền giải quyết một số vụ việc nhất định nhưng không có bộ phận tham mưu chuyên trách; cán bộ được giao nhiệm vụ tiếp công dân, tham mưu giải quyết khiếu nại, tố cáo thường kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, thiếu đào tạo bài bản, thiếu kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng nghiệp vụ cần thiết. Nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, kéo dài, liên quan đến các lĩnh vực chuyên môn như đất đai, quy hoạch, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, chính sách xã hội… nhưng cấp xã không đủ năng lực xác minh, thu thập chứng cứ, giải thích pháp luật hoặc tổ chức đối thoại hiệu quả. Do vậy, một bộ phận không nhỏ vụ việc đáng ra có thể giải quyết dứt điểm ngay tại cơ sở lại bị đẩy lên cấp tỉnh hoặc cấp cao hơn, dẫn đến tình trạng kéo dài, vượt cấp, gây khó khăn cho công tác quản lý và ổn định xã hội…
Bên cạnh đó, những biến đổi mạnh mẽ của đời sống kinh tế – xã hội, tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa, các dự án phát triển hạ tầng, các vấn đề về đất đai và môi trường… tiếp tục làm gia tăng số lượng và tính chất phức tạp của các vụ việc khiếu nại, tố cáo. Người dân có hiểu biết pháp luật ngày càng cao, kỳ vọng vào chính quyền ngày càng lớn, đòi hỏi chính quyền cơ sở phải có năng lực phân tích, xử lý tình huống pháp lý linh hoạt, chính xác, thấu tình đạt lý, đúng pháp luật và đúng đạo lý. Điều này càng cho thấy sự cần thiết phải có một cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo khoa học, rõ ràng, minh bạch, được vận hành bởi đội ngũ cán bộ có năng lực, được bảo đảm đầy đủ các điều kiện cần thiết.
Phát biểu góp ý tại hội thảo, các đại biểu đều cho rằng, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các đại biểu cũng cho rằng, đề tài cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật để bảo đảm tính thống nhất với mô hình tổ chức mới. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả hơn trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhất là ở cấp cơ sở.
Kết thúc hội thảo TS. Nguyễn Huy Hoàng phát biểu cảm ơn và xin tiếp thu các ý kiến đóng góp của các đại biểu để hoàn thiện sản phảm nghiên cứu đề tài.