Tên đề tài: Thực hiện quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong giải quyết khiếu nại hành chính – Thực trạng và giải pháp
Loại đề tài: Đề tài khoa học cấp Trường
Chủ nhiệm đề tài: ThS. Phạm Hồng Lương
Tel: 0982.903.497 E-mail: Phamhongluong69@gmail.com
Cơ quan chủ trì đề tài: Trường Cán bộ Thanh tra
Cơ quan và cá nhân phối hợp thực hiện: Khoa Nghiệp vụ 2, Phòng Đào tạo và các thành viên tham gia đề tài
Thời gian thực hiện: 07 tháng, năm 2025
- Mục tiêu:
Đề tài hướng tới làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của các chủ thể trong giải quyết khiếu nại hành chính, bao gồm: người khiếu nại, người bị khiếu nại, người giải quyết khiếu nại, luật sư, trợ giúp viên pháp lý, cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan. Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện quyền, nghĩa vụ của các chủ thể, đồng thời phục vụ việc cập nhật, đổi mới bài giảng, giáo trình, tài liệu bồi dưỡng của Trường Cán bộ Thanh tra.
Các mục tiêu cụ thể của đề tài gồm: hệ thống hóa một số vấn đề chung về quyền, nghĩa vụ của các chủ thể trong giải quyết khiếu nại hành chính; đánh giá thực trạng thực hiện quyền, nghĩa vụ của các chủ thể trong thực tiễn; đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại hành chính và chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra.
- Nội dung chính:
Đề tài được triển khai theo ba nhóm nội dung chính, có mối liên hệ chặt chẽ giữa lý luận, thực tiễn và giải pháp.
– Nội dung thứ nhất: Nghiên cứu một số vấn đề chung về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong giải quyết khiếu nại hành chính. Nội dung này tập trung làm rõ quan niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc thực hiện quyền và nghĩa vụ; phân tích quyền, nghĩa vụ của người khiếu nại, người bị khiếu nại, người giải quyết khiếu nại, luật sư, trợ giúp viên pháp lý, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; đồng thời xác định các điều kiện bảo đảm thực hiện quyền và nghĩa vụ trong quá trình giải quyết khiếu nại hành chính.
– Nội dung thứ hai: Đánh giá thực trạng thực hiện quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong giải quyết khiếu nại hành chính. Đề tài phân tích thực tiễn thực hiện quyền, nghĩa vụ của từng nhóm chủ thể; làm rõ kết quả đạt được, hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân, nhất là các vấn đề liên quan đến cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ; giải trình, đối thoại; phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân; việc tham gia của luật sư, trợ giúp viên pháp lý và trách nhiệm của người có thẩm quyền giải quyết.
– Nội dung thứ ba: Đề xuất giải pháp bảo đảm thực hiện quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong giải quyết khiếu nại hành chính. Nhóm giải pháp tập trung vào hoàn thiện pháp luật; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tham mưu, cán bộ có thẩm quyền giải quyết; tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật; chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ; nâng cao chất lượng đối thoại, xác minh, đánh giá chứng cứ; đồng thời cập nhật kết quả nghiên cứu vào bài giảng, giáo trình, tài liệu bồi dưỡng của Trường Cán bộ Thanh tra.
- Kết quả chính đạt được
Về mặt khoa học, đề tài đã góp phần hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về quyền, nghĩa vụ của các chủ thể trong giải quyết khiếu nại hành chính. Kết quả nghiên cứu khẳng định việc thực hiện đầy đủ, đúng pháp luật quyền và nghĩa vụ của các chủ thể là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính khách quan, công khai, minh bạch, dân chủ và hiệu quả của quá trình giải quyết khiếu nại hành chính.
Đề tài đã phân tích, làm rõ mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ của từng chủ thể trong quá trình giải quyết khiếu nại. Trong đó, quyền của chủ thể này thường gắn với nghĩa vụ tương ứng của chủ thể khác; việc thực hiện không đầy đủ hoặc không đúng nghĩa vụ của một chủ thể có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ, chất lượng, tính khả thi của kết quả giải quyết khiếu nại.
Về thực tiễn, đề tài đã chỉ ra một số hạn chế phổ biến trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, như: nhận thức pháp luật chưa đầy đủ; việc cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ còn chậm hoặc chưa đúng yêu cầu; việc giải trình, đối thoại có nơi còn hình thức; sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan chưa chặt chẽ; vai trò của luật sư, trợ giúp viên pháp lý trong một số trường hợp chưa được phát huy đầy đủ; chế tài và trách nhiệm thực thi có lúc chưa đủ rõ hoặc chưa được áp dụng nghiêm.
Trên cơ sở đánh giá thực trạng, đề tài đề xuất nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện, trong đó chú trọng: quy định rõ hơn trách nhiệm của từng chủ thể; nâng cao chất lượng thụ lý, xác minh, đối thoại, ban hành và tổ chức thi hành quyết định giải quyết khiếu nại; tăng cường kiểm tra, đôn đốc, xử lý trách nhiệm đối với hành vi vi phạm; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, theo dõi tiến độ và khai thác dữ liệu phục vụ giải quyết khiếu nại.
Về ứng dụng trong đào tạo, kết quả nghiên cứu có thể sử dụng để cập nhật, bổ sung nội dung bài giảng, giáo trình, tài liệu bồi dưỡng các lớp Thanh tra viên, Thanh tra viên chính và các lớp bồi dưỡng ngắn hạn về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo của Trường Cán bộ Thanh tra. Đề tài cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho giảng viên, học viên và cán bộ thực tiễn khi nghiên cứu, trao đổi các tình huống nghiệp vụ về giải quyết khiếu nại hành chính.
Về hiệu quả xã hội và quản lý nhà nước, kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức về trách nhiệm pháp lý của các chủ thể, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức; đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, hạn chế khiếu nại kéo dài, phức tạp và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại hành chính.