Ngày 27/03/2026, Ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp bộ: “Giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập” tổ chức Hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu. ThS. Lê Thị Thuý, Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ – Chủ nhiệm đề tài, chủ trì Hội thảo.
Theo Chủ nhiệm đề tài, ĐVSNCL có địa vị pháp lý kép, vừa mang đặc điểm của cơ quan nhà nước thực hiện chức năng cung ứng dịch vụ công, vừa hoạt động theo cơ chế nghề nghiệp – chuyên môn, trong nhiều lĩnh vực còn vận hành gần với cơ chế thị trường.
Chính sự kết hợp phức hợp này dẫn đến việc phát sinh những quan hệ có tính hành chính xen lẫn quan hệ dân sự – dịch vụ, khiến cơ chế giải quyết khiếu nại – tố cáo – kiến nghị – phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập không hoàn toàn đồng nhất với cơ chế giải quyết khiếu nại – tố cáo – kiến nghị – phản ánh trong cơ quan hành chính nhà nước.
Theo ThS Lê THị Thúy, từ góc độ pháp lý, hệ thống các văn bản pháp luật điều chỉnh vấn đề giải quyết khiếu nại – tố cáo – kiến nghị – phản ánh ở Việt Nam tương đối đa dạng nhưng còn phân tán và thiếu tính đồng bộ, đặc biệt khi áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp công lập. Luật Khiếu nại năm 2011, Luật Tố cáo năm 2018, Luật Tiếp công dân năm 2013, cùng các đạo luật chuyên ngành như Luật Giáo dục 2019, Luật Viên chức năm 2010 (sửa đổi 2019), Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 … tuy đã tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động khiếu nại – tố cáo – kiến nghị – phản ánh nói chung, nhưng chưa có quy định riêng hoặc hướng dẫn cụ thể dành cho đơn vị sự nghiệp công lập.
Ở phương diện thực tiễn, số lượng và mức độ phức tạp của các vụ việc khiếu nại – tố cáo – kiến nghị – phản ánhphát sinh trong các đơn vị sự nghiệp công lập ngày càng tăng. Theo Báo cáo 195/BC-TTCP năm 2023 của Thanh tra Chính phủ, lĩnh vực y tế, giáo dục – là hai ngành có số lượng đơn vị sự nghiệp công lập lớn nhất – cũng là hai lĩnh vực nhận nhiều đơn thư khiếu nại, phản ánh nhất, đặc biệt liên quan đến thu – chi, chất lượng dịch vụ và thái độ phục vụ. Báo cáo đồng thời nhấn mạnh rằng nhiều vụ việc phát sinh từ “sự thiếu minh bạch trong cung ứng dịch vụ công và việc xử lý đơn thư chưa kịp thời”.
Ở góc độ thực tiễn cũng cho thấy quy trình nội bộ về tiếp nhận và giải quyết khiếu nại – tố cáo – kiến nghị – phản ánh trong nhiều đơn vị sự nghiệp công lập còn thiếu chuyên nghiệp. Kết quả kiểm tra của các bộ, ngành (Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch giai đoạn 2019-2022) cho thấy nhiều đơn vị chưa thành lập bộ phận tiếp công dân đúng quy định; việc tiếp nhận phản ánh qua điện thoại, thư điện tử hoặc cổng thông tin điện tử còn hình thức; hồ sơ giải quyết thiếu đầy đủ; nhiều đơn vị không công khai kết quả giải quyết KN-TC theo yêu cầu tại Điều 12 Luật Khiếu nại 2011 . Việc thiếu cơ chế giám sát độc lập trong nội bộ đơn vị sự nghiệp công lập cũng khiến quá trình giải quyết thiếu khách quan, dễ phát sinh khiếu kiện kéo dài.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu tiếp nhận và xử lý phản ánh qua môi trường điện tử ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, đa số đơn vị sự nghiệp công lập chưa xây dựng được quy trình chuẩn, chưa có hệ thống theo dõi tiến độ hay cảnh báo chậm trễ, dẫn đến hiệu quả xử lý còn hạn chế.
Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất việc nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế giải quyết quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập là yêu cầu khách quan, cấp bách. Đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng quản trị công và niềm tin của người dân đối với hệ thống cung ứng dịch vụ công.
Ban chủ nhiệm cần xây dựng khung lý luận rõ ràng về bản chất pháp lý của các quan hệ phát sinh trong đơn vị sự nghiệp công lập; phân loại cụ thể các dạng quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; từ đó thiết kế cơ chế giải quyết phù hợp với từng lĩnh vực và loại hình dịch vụ.
Về pháp lý, cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành theo hướng đồng bộ, thống nhất; làm rõ thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết; đồng thời thiết lập các quy định riêng cho đơn vị sự nghiệp công lập nhằm bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn.
Về tổ chức thực hiện, cần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống quản lý, theo dõi, xử lý quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập hiện đại, hiệu quả.
Kết thúc Hội thảo, Chủ nhiệm đề tài phát biểu tiếp thu ý kiến góp ý của đại biểu tham dự để hoàn thiện đề cương và triển khai nghiên cứu đề tài trong thời gian tới./.