Ngày 19/03/2026, Ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp bộ: “Vai trò của hoạt động thanh tra đối với phát triển kinh tế tư nhân” tổ chức Hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu. TS. Phạm Tuấn Anh, Phó trưởng khoa Nghiệp vụ 2, TCBTT – Chủ nhiệm đề tài, chủ trì Hội thảo.
Theo TS Phạm Tuấn Anh, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng thể hiện vai trò quan trọng, trở thành một động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và đóng góp lớn vào ngân sách nhà nước. Kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 42-45% vào GDP và có tốc độ tăng trưởng cao hơn cả khu vực nhà nước và FDI, được xem là chìa khóa để tăng trưởng kinh tế bền vững.
Khu vực này tạo ra phần lớn việc làm cho người dân (85% tổng số lao động), giúp ổn định thu nhập và nâng cao đời sống, ví dụ như tạo ra 8,6 triệu việc làm trực tiếp trong năm 2024. Kinh tế tư nhân cũng là nguồn gốc của sự đổi mới, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Việc phát triển kinh tế tư nhân giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, giải quyết vấn đề công ăn việc làm và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.
Tuy nhiên, để khu vực này phát triển bền vững và lành mạnh, cần có một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và ổn định. Điều này đòi hỏi sự vận hành hiệu quả của các cơ chế quản lý nhà nước, trong đó có hoạt động thanh tra.
Hoạt động thanh tra có thể giúp phát hiện những hạn chế, bất cập trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật đối với sự phát triển kinh tế tư nhân sẽ kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền có giải pháp, biện pháp khắc phục kịp thời tự đó tạo động lực, môi trường thuận lợi, hỗ trợ sự phát triển của kinh tế tư nhân. Qua hoạt động thanh tra cũng giúp phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật. Đây là điều mà trong môi trường kinh doanh minh bạch, các doanh nghiệp tư nhân rất cần để phát triển.
Cũng theo TS. Phạm Tuấn Anh, thực tiễn cũng cho thấy hoạt động thanh tra hiện nay vẫn còn tồn tại không ít hạn chế. Tình trạng chồng chéo giữa các cuộc thanh tra, kiểm tra vẫn diễn ra, gây phiền hà và làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp. Một số cuộc thanh tra kéo dài, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh và tạo tâm lý lo ngại trong cộng đồng doanh nghiệp.
Ngoài ra, phương pháp thanh tra vẫn còn nặng về xử lý vi phạm, chưa chú trọng đúng mức đến việc phòng ngừa và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Việc áp dụng quản lý rủi ro trong thanh tra còn hạn chế, dẫn đến hiệu quả phòng ngừa chưa cao. Đây là những vấn đề cần được nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng để có giải pháp khắc phục trong thời gian tới.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đổi mới hoạt động thanh tra trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế tư nhân phát triển, trong đó nhấn mạnh việc giảm thiểu thanh tra, kiểm tra không cần thiết và chuyển từ tư duy “kiểm soát, xử phạt” sang “hỗ trợ, đồng hành” cùng doanh nghiệp.
Với mục tiêu nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn về vai trò của hoạt động thanh tra với phát triển kinh tế tư nhân để đề xuất các giải pháp và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách và quy trình thanh tra nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế tư nhân. Đề tài được kết cấu thành 03 chương: i) Cơ sở lý luận về vai trò của hoạt động thanh tra đối với phát triển kinh tế tư nhân; ii) Thực trạng vai trò của hoạt động thanh tra trong phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam thời gian qua; iii) Định hướng, giải pháp thúc đẩy vai trò của hoạt động thanh tra trong phát triển kinh tế tư nhân.
Góp ý tại Hội thảo, các đại biểu cho rằng đây là đề tài khó, phạm vi rộng và có tính liên ngành cao, đòi hỏi cách tiếp cận vừa lý luận, vừa thực tiễn. Ban chủ nhiệm cần làm rõ hơn mục đích của hoạt động thanh tra, không chỉ dừng ở phát hiện, xử lý vi phạm mà phải nhấn mạnh vai trò kiến tạo, phòng ngừa và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Đặc biệt, cần làm nổi bật vai trò của thanh tra trong việc tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.
Ban chủ nhiệm cần rà soát, sắp xếp lại các nội dung nghiên cứu theo hướng tinh gọn, tránh dàn trải, bảo đảm tính logic giữa các chương, mục. Bên cạnh đó, tên đề tài cần được điều chỉnh theo hướng ngắn gọn, rõ trọng tâm, phản ánh đúng nội hàm nghiên cứu và yêu cầu thực tiễn đặt ra.
Kết thúc Hội thảo, Chủ nhiệm đề tài phát biểu tiếp thu ý kiến góp ý của đại biểu tham dự để hoàn thiện đề cương và triển khai nghiên cứu đề tài trong thời gian tới./.