Ngày 01/04/2026, Ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp cơ sở: “Xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thanh tra” tổ chức Hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu. ThS. Nguyễn Đăng Hạnh, Phòng Nghiên cứu và Hợp tác phát triển, Trường CBTT – Chủ nhiệm Đề tài, chủ trì Hội thảo.
Theo ThS. Nguyễn Đăng Hạnh, trong thời gian qua, công tác sắp xếp bộ máy của hệ thông chính trị tinh gọn, hiệu quả diễn ra một cách mạnh mẽ và đạt nhiều kết quả tích cực. Các cơ quan thanh tra cũng không nằm ngoài xu thế này khi thực hiện đổi mới toàn diện về tổ chức và hoạt động.
Luật Thanh tra năm 2025 đã quy định rõ cơ cấu hệ thống cơ quan thanh tra gồm: Thanh tra Chính phủ; Thanh tra tỉnh, thành phố; các cơ quan thanh tra trong Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Thanh tra Cơ yếu và các cơ quan thanh tra được thành lập theo điều ước quốc tế.
So với trước đây, mô hình tổ chức mới đã có sự thay đổi đáng kể. Nhiều cơ quan thanh tra cấp bộ đã kết thúc hoạt động, được sắp xếp lại thành các cục thuộc Thanh tra Chính phủ, thực hiện chức năng thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo từng lĩnh vực. Đồng thời, thanh tra sở và thanh tra cấp huyện cũng được tổ chức lại, thống nhất trực thuộc thanh tra tỉnh.
Theo Chủ nhiệm đề tài, xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính, theo đó có thể hiểu một cách đơn giản việc xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thanh tra là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính được phát hiện qua hoạt động thanh tra của cơ quan thanh tra.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2025 đã làm rõ thẩm quyền xử phạt của các chủ thể trong hoạt động thanh tra. Cụ thể, thanh tra viên và trưởng đoàn thanh tra có thẩm quyền xử phạt trong thời hạn thanh tra; chánh thanh tra trong các lực lượng đặc thù như Quân đội, Công an, Ngân hàng Nhà nước; cũng như chánh thanh tra cơ yếu và thủ trưởng cơ quan thanh tra theo điều ước quốc tế đều được trao thẩm quyền xử phạt.
Thực tiễn cho thấy, từ năm 2020 đến nay, việc ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính chỉ được thực hiện thông qua các hoạt động thanh tra chuyên ngành, trong đó từ năm 2020 đến năm 2024, toàn ngành thanh tra đã ban hành 599.236 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức, cá nhân với tổng số tiền là 27.101 tỷ đồng. Ngoài ra, nhiều đoàn thanh tra cũng kiến nghị xử lý hành chính nhiều trường hợp khác nhau.
Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra đối với ngành thanh tra không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và xử lý vi phạm mà còn phải chuyển mạnh sang phòng ngừa. Không chỉ là công cụ xử lý, xử phạt cần trở thành một phần trong cơ chế phòng ngừa, giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của đối tượng thanh tra. Việc xử phạt phải bảo đảm tính răn đe nhưng đồng thời cũng phải hợp lý, tránh cực đoan, hình thức.
Góp ý tại Hội thảo, các đại biểu cho rằng, nghiên cứu về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thanh tra cần được tiếp cận một cách toàn diện, gắn chặt với bối cảnh đổi mới tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động của ngành thanh tra hiện nay.
Trong đó, nội dung về thực trạng cần tập trung phân tích số liệu cụ thể, đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời làm rõ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.
Đặc biệt, các đại biểu cũng nhấn mạnh cần xác định rõ, khuôn định các hành vi vi phạm trong hoạt động thanh tra để làm căn cứ áp dụng các biện pháp xử phạt phù hợp, bảo đảm tính thống nhất, hiệu lực và hiệu quả trong thực tiễn.
Kết thúc Hội thảo, Chủ nhiệm đề tài phát biểu tiếp thu ý kiến góp ý của đại biểu tham dự để hoàn thiện đề cương và triển khai nghiên cứu đề tài trong thời gian tới./.