Ngày 27/03/2026, Ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp đề tài khoa học cấp bộ: “Kiểm soát quyền lực của chính quyền cấp cơ sở nhằm phòng, chống tham nhũng, lãng phí tiêu cực” tổ chức Hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu do TS. Phạm Thị Huệ, Trưởng khoa Nghiệp vụ 1, Trường CBTT – Chủ nhiệm đề tài, chủ trì Hội thảo.
Theo TS. Phạm Thị Huệ, quyền lực của chính quyền cấp cơ sở là một bộ phận cấu thành quyền lực nhà nước, được Nhà nước trao cho cấp xã, phường, thị trấn nhằm quản lý toàn diện đời sống kinh tế – xã hội trên địa bàn. Quyền lực này vừa mang tính chủ động (trong xử lý công việc hằng ngày tại địa phương), vừa mang tính phụ thuộc (chịu sự chỉ đạo, kiểm tra của cấp trên).
Chính quyền cấp cơ sở ở Việt Nam cụ thể là UBND và HĐND cấp xã đóng vai trò là cấp hành chính gần dân nhất và là tuyến đầu trong việc thực thi các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
Chính quyền cấp cơ sở là cấp trực tiếp tổ chức thực hiện và quản lý mọi mặt đời sống kinh tế – xã hội, an ninh – quốc phòng tại địa bàn cơ sở; Tiếp xúc trực tiếp với người dân: Là nơi người dân thực hiện các thủ tục hành chính cơ bản (đất đai, hộ tịch, tư pháp, chứng thực…), quyết định trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của họ. Chính quyền cấp cơ sở cũng là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
TS. Phạm Thị Huệ cho rằng, hiện tượng lợi dụng quyền lực vì vụ lợi, lạm quyền,…hay việc thực thi công vụ minh bạch, thiếu khách quan, có dấu hiệu lợi ích nhóm… trong các lĩnh vực QLNN của chính quyền cơ sở, như: (1) Trong quản lý đất đai, đây là lĩnh vực nhạy cảm vốn tiềm ẩn nhiều nguy cơ tham nhũng, tiêu cực, những biểu hiện trên thực tế như xác nhận nguồn gốc đất sai lệch, “hợp thức hóa” đất lấn chiếm; Thỏa thuận, móc nối trong bồi thường, tái định cư; Bao che cho vi phạm xây dựng, cấp phép không đúng quy định…. (2) Nguy cơ tham nhũng vặt (nhũng nhiễu, gây khó dễ) trong giải quyết thủ tục hành chính như: gợi ý “bôi trơn”, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ; Lợi dụng độc quyền thông tin để trục lợi… (3) Trong công tác cán bộ tại cấp xã là biểu hiện bổ nhiệm, tuyển dụng theo “quan hệ – thân hữu”; buông lỏng trách nhiệm của người đứng đầu.
Trong khi đó, hiệu quả giám sát và phản biện xã hội đối với việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền cơ sở còn nhiều hạn chế: HĐND cấp xã hoạt động còn hình thức, ít phát huy vai trò giám sát, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị–xã hội thiếu nguồn lực và phương pháp hiệu quả.
Trong khi đó, hiệu quả giám sát và phản biện xã hội đối với việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền cơ sở còn nhiều hạn chế: HĐND cấp xã hoạt động còn hình thức, ít phát huy vai trò giám sát, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị–xã hội thiếu nguồn lực và phương pháp hiệu quả.
Đặc điểm nổi bật của quyền lực cấp cơ sở là tính trực tiếp, cụ thể và tác động ngay đến đời sống người dân. Điều này khiến nguy cơ lạm quyền, lộng quyền dễ phát sinh nếu thiếu các cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Đặc biệt, trong bối cảnh điều kiện kinh tế, xã hội giữa các địa phương còn nhiều khác biệt, việc thiết kế một cơ chế kiểm soát phù hợp càng trở nên cần thiết. Kiểm soát quyền lực là nhu cầu tất yếu trong mọi nền dân chủ nhằm ngăn ngừa sự tha hóa quyền lực. Đối với cấp cơ sở, việc kiểm soát hiệu quả không chỉ giúp ngăn chặn sự tùy tiện, lạm quyền mà còn góp phần xây dựng môi trường công vụ minh bạch, liêm chính, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Với mục tiêu, đề xuất giải pháp kiểm soát quyền lực của chính quyền cấp cơ sở nhằm PCTN, lãng phí, tiêu cực. Đề tài được kết cấu theo 03 chương: i) Những vấn đề chung về kiểm soát quyền lực của chính quyền cơ sở nhằm phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; ii) Thực trạng kiểm soát quyền lực của chính quyền cơ sở và hiệu quả phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; iii) Quan điểm, giải pháp tăng cường kiểm soát quyền lực của chính quyền cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả PCTN, lãng phí, tiêu cực.
Góp ý tại Hội thảo các đại biểu cho rằng, kiểm soát quyền lực của chính quyền cơ sở chính là “chìa khóa” để phòng, chống tham nhũng, tiêu cực từ gốc; Thông qua việc thiết lập các cơ chế kiểm soát phù hợp, quyền lực nhà nước sẽ được thực thi một cách khách quan, công bằng và hiệu quả hơn.
Ban chủ nhiệm đề tài cần tập trung vào việc làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng, đồng thời đề xuất các nhóm giải pháp cụ thể, bao gồm hoàn thiện thể chế, tăng cường minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân và các tổ chức xã hội.
Kết thúc Hội thảo, Chủ nhiệm đề tài phát biểu tiếp thu ý kiến góp ý của đại biểu tham dự để hoàn thiện đề cương và triển khai nghiên cứu đề tài trong thời gian tới./.