Ngày 6/3/2026, Ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp Bộ: “Giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay” tổ chức Hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu. TS. Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra – Chủ nhiệm đề tài, chủ trì Hội thảo.
Theo TS. Nguyễn Huy Hoàng, khiếu nại, tố cáo là những quyền cơ bản của công dân, thể hiện bản chất tốt đẹp của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Thông qua việc giải quyết khiếu nại, tố cáo được quy định cụ thể trong Luật Khiếu nại năm 2011 và Luật Tố cáo năm 2018, Nhà nước bảo đảm cho người dân thực hiện quyền dân chủ trực tiếp, giám sát hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước, tham gia quản lý nhà nước và quản lý xã hội, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã triển khai công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo tương đối toàn diện và ngày càng hoàn thiện. Đảng xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên của cả hệ thống chính trị, gắn với bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân và giữ vững ổn định chính trị – xã hội. Nhiều nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Đảng đã nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu trong tiếp công dân, tăng cường đối thoại, giải quyết vụ việc ngay từ cơ sở.
Cùng với đó, Nhà nước từng bước xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về khiếu nại, tố cáo tương đối đầy đủ, đồng bộ; đổi mới phương thức giải quyết theo hướng dân chủ, công khai; tăng cường đối thoại trực tiếp giữa cơ quan giải quyết và người khiếu nại; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, quản lý và theo dõi đơn thư.
Năm 2025, thực hiện chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương về tổng kết thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW ngày 21/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương về “Một số vấn đề tiếp tục sắp xếp tô chức bộ máy hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành nhiều kết luận chỉ đạo như: Kết luận 121-KL/TW ngày 24/1/2025, Kết luận 126-KL/TW ngày 14/2/2025, Kêt luận số 127-KL/TW ngày 28/2/2025, Kết luận số 134-KL/TW ngày 28/3/2025 … Trên cơ sở đó, Quốc hội đã xem xét thông qua nhiều dự án Luật, trong đó có Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi), sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, kết thúc hoạt động đơn vị hành chính cấp huyện, tiếp tục sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã, nhằm cụ thể mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền giữa các cấp chính quyền.
Để cụ thể hóa việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong điều kiện sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, ngày 12/6/2025 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 141/2025/NĐ-CP quy định về phân định tahẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Thanh tra Chính phủ. Tiếp đó ngày 25/6/2025 Thanh tra Chính phủ đã ban hành Thông tư 02/2025/TT-TTCP hướng dẫn thực hiện một số quy định thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Thanh tra Chính phủ liên quan đến chính quyền địa phương 2 cấp.
TS. Nguyễn Huy Hoàng cho biết, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra nhiều thách thức mới đối với cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo. Nổi lên là việc phân định thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã chưa thật sự rõ ràng. Nhiều vụ việc trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện, khi bỏ cấp huyện, việc xác định cơ quan giải quyết còn lúng túng, dẫn đến chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm.
Ở cấp tỉnh, Thanh tra tỉnh có vai trò tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh nhưng còn gặp khó khăn về nhân lực, khối lượng công việc lớn, điều kiện bảo đảm hạn chế. Một số địa phương còn vướng mắc trong áp dụng pháp luật, tổ chức xác minh, đối thoại; hồ sơ vụ việc chưa đầy đủ, nội dung giải quyết chưa thuyết phục, dẫn đến khiếu nại tiếp, khiếu nại vượt cấp.
Ở cấp xã, khó khăn rõ nét hơn. Chủ tịch UBND xã, phường có thẩm quyền giải quyết một số vụ việc nhưng không có bộ phận tham mưu chuyên trách. Cán bộ tiếp công dân thường kiêm nhiệm, thiếu đào tạo, kinh nghiệm. Trong khi đó, nhiều vụ việc phát sinh tại cơ sở lại phức tạp, nhất là liên quan đến đất đai, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, vượt quá khả năng giải quyết của cấp xã, khiến vụ việc bị đẩy lên cấp trên, kéo dài và phức tạp.
Toàn cảnh Hội thảoTại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận, góp ý nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu, bảo đảm đề tài có cách tiếp cận khoa học, sát thực tiễn và có giá trị ứng dụng cao trong công tác quản lý nhà nước; đề tài cần làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn để đánh giá đầy đủ thực trạng công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương hiện nay; cơ cấu lại phần tổng kết thực tiễn, tham khảo, so sánh kinh nghiệm quốc tế trong giải quyết khiếu nại, tố cáo của một số quốc gia như Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc nhằm rút ra những bài học phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Đối với nội dung đánh giá thực trạng, các ý kiến đề nghị bổ sung phân tích về hệ thống quy định pháp luật liên quan đến khiếu nại, tố cáo, đồng thời làm rõ bức tranh thực tế về tình hình khiếu nại, tố cáo hiện nay. Từ đó, đề tài cần định hướng nghiên cứu theo hướng hoàn thiện pháp luật gắn với nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo. Bên cạnh đó, phần giải pháp cũng cần được bổ sung, làm rõ hơn cơ sở lý luận nhằm bảo đảm tính khoa học và tính khả thi khi áp dụng trong thực tiễn…
Kết thúc Hội thảo, Chủ nhiệm đề tài phát biểu tiếp thu ý kiến góp ý của đại biểu tham dự để hoàn thiện đề cương và triển khai nghiên cứu đề tài trong thời gian tới./.