Ngày 20/03/2026, Ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp bộ: “Đổi mới cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn” tổ chức Hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu. TS. Trần Đăng Vinh Vụ trưởng Vụ Pháp chế, TTCP – Chủ nhiệm đề tài, chủ trì Hội thảo.
Theo TS. Trần Đăng Vinh, Kiểm soát tài sản, thu nhập là một trong những trụ cột quan trọng nhất của chính sách PCTN và kiểm soát quyền lực nhà nước, nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, minh bạch và có trách nhiệm giải trình. Tuy nhiên, kết quả đạt được trong việc phát hiện và xử lý các trường hợp kê khai tài sản, thu nhập không trung thực vẫn chưa tương xứng với tình hình thực tế.
Sau khi Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 có hiệu lực, mặc dù chế định kiểm soát tài sản, thu nhập đã được phát triển thêm một bước (Chính phủ ban hành Nghị định 130/2020/NĐ-CP), nhưng qua quá trình thực hiện trên thực tế cho thấy các văn bản hiện hành vẫn bộc lộ những hạn chế mang tính hệ thống và cấu trúc. Vừa qua, Quốc hội đã thông qua Luật SĐBS Luật PCTN và có hiệu lực từ 01/7/2025, trên cơ sở đó, cần phải nghiên cứu chuyên sâu để đề xuất việc hoàn thiện quy định của pháp luật về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn tại Nghị dịnh của Chính phủ, trong đó, quan tâm đến việc khắc phục các khoảng trống về thể chế, đặc biệt là các quy định về nội dung bản kê khai tài sản, thu nhập; các loại tài sản, thu nhập phải kê khai; công khai bản kê khai, xác minh nguồn gốc tài sản, thu nhập, xử lý tài sản, thu nhập để tăng cường tính răn đe và hiệu quả thực chất của cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập, góp phần vào việc phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng.
Cũng theo TS. Trần Đăng Vinh, hệ thống quản lý và khai thác bản kê khai tài sản, thu nhập hiện tại còn phân tán, thiếu tính chuyên nghiệp, dẫn đến việc xác minh khó khăn, tốn kém thời gian và nguồn lực.
Với mục tiêu xây dựng luận cứ khoa học và thực tiễn, đề xuất hệ thống giải pháp đổi mới cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn mới. Đề tài được kết cấu gồm 03 Chương: i) Cơ sở lý luận về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn; ii) Thực trạng công tác kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn; iii) Giải pháp đổi mới cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập theo hướng hiện đại hoá, hiệu quả.
Tại Hội thảo, nhiều đại biểu cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến việc hoàn thiện quy định về bản kê khai tài sản, thu nhập theo hướng rõ ràng, dễ thực hiện nhưng vẫn đảm bảo bao quát đầy đủ các loại tài sản, thu nhập có nguy cơ phát sinh tham nhũng. Đồng thời, cơ chế công khai bản kê khai cần được thiết kế hợp lý để vừa đảm bảo tính minh bạch, vừa bảo vệ quyền riêng tư chính đáng.
Một vấn đề được nhấn mạnh là công tác xác minh tài sản, thu nhập, các đại biểu cho rằng, hiện nay, việc xác minh còn mang tính thủ công, phụ thuộc nhiều vào nguồn lực con người, dẫn đến hiệu quả chưa cao.
Do đó, cần xây dựng quy trình xác minh khoa học, có sự hỗ trợ của công nghệ và dữ liệu liên thông giữa các cơ quan, tổ chức.
Liên quan đến xử lý tài sản, thu nhập kê khai không trung thực, các ý kiến tại hội thảo cho rằng cần bổ sung các chế tài đủ mạnh, đảm bảo tính răn đe và khả thi trong thực tế. Không chỉ dừng lại ở xử lý hành chính, cần nghiên cứu các biện pháp xử lý tài sản không giải trình được nguồn gốc hợp lý theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời đảm bảo nguyên tắc pháp quyền.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu cũng được xem là giải pháp đột phá. Các công cụ này có thể giúp phát hiện bất thường trong kê khai tài sản, thu nhập, từ đó hỗ trợ cơ quan chức năng trong công tác thanh tra, kiểm tra và điều tra.
Ngoài ra, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh vai trò của công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong kiểm soát tài sản, thu nhập. Theo đó, cần phát huy vai trò giám sát của người dân, báo chí và các tổ chức xã hội, tạo thành “mạng lưới kiểm soát” đa chiều, góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng.
Kết thúc Hội thảo, Chủ nhiệm đề tài phát biểu tiếp thu ý kiến góp ý của đại biểu tham dự để hoàn thiện đề cương và triển khai nghiên cứu đề tài trong thời gian tới./.