Chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động quản lý nhà nước. Nếu trong nền hành chính truyền thống, hoạt động quản lý chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy, báo cáo và thông tin được cung cấp theo từng vụ việc thì trong nền hành chính số, ngày càng nhiều hoạt động được hình thành, lưu trữ, xử lý và trao đổi dưới dạng dữ liệu điện tử. Dữ liệu về dân cư, doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm, đất đai, giáo dục, y tế, đầu tư, đấu thầu, hải quan… ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ quản lý nhà nước. Sự thay đổi này tất yếu tác động đến hoạt động thanh tra – một chức năng quan trọng trong kiểm soát việc chấp hành pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Luật Thanh tra số 84/2025/QH15 ngày 25/6/2025 tiếp tục khẳng định vai trò của hoạt động thanh tra trong quản lý nhà nước. Đáng chú ý, Luật xác định kế hoạch tiến hành thanh tra là văn bản xác định cụ thể nội dung, đối tượng, thời kỳ, thời gian thanh tra và cách thức tổ chức thực hiện một cuộc thanh tra. Điều đó cho thấy chất lượng thông tin về đối tượng và nội dung thanh tra có ý nghĩa quan trọng đối với việc tổ chức một cuộc thanh tra có trọng tâm, trọng điểm. Trong khi đó, Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 ngày 22/6/2023 tạo cơ sở pháp lý cho việc sử dụng thông điệp dữ liệu và giao dịch trên môi trường điện tử; Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 ngày 30/11/2024 tiếp tục tạo nền tảng pháp lý cho quản trị, phát triển và khai thác dữ liệu; Nghị định số 194/2025/NĐ-CP ngày 3/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Giao dịch điện tử về cơ sở dữ liệu quốc gia, kết nối và chia sẻ dữ liệu, dữ liệu mở phục vụ giao dịch điện tử của cơ quan nhà nước.

Những thay đổi về pháp lý và công nghệ đặt ra một câu hỏi quan trọng đối với hoạt động thanh tra: khi đối tượng quản lý ngày càng được số hóa và nguồn thông tin phục vụ quản lý ngày càng được hình thành dưới dạng dữ liệu, phương thức tiến hành thanh tra có cần thay đổi hay không? Câu trả lời là cần thiết và tất yếu. Tuy nhiên, đổi mới phương thức tiến hành thanh tra không nên được hiểu đơn giản là thay hồ sơ giấy bằng tệp điện tử hoặc đưa một số thủ tục lên phần mềm. Nếu đoàn thanh tra vẫn yêu cầu đối tượng cung cấp hàng nghìn trang tài liệu, cán bộ vẫn kiểm tra thủ công từng tài liệu và cách xác định đối tượng thanh tra vẫn chủ yếu dựa trên phương pháp truyền thống thì việc ứng dụng công nghệ mới chỉ là số hóa phương thức cũ. Đổi mới thực chất phải bắt đầu từ tư duy nghiệp vụ. Thay vì chỉ đặt câu hỏi “đối tượng thanh tra có những hồ sơ gì?”, cần đặt câu hỏi “dữ liệu hiện có cho thấy đối tượng này có những dấu hiệu hoặc nguy cơ gì cần kiểm tra?” Thay vì thu thập một khối lượng lớn tài liệu để tìm kiếm sai phạm, cần từng bước sử dụng dữ liệu để nhận diện trước những khu vực có rủi ro cao, từ đó tập trung nguồn lực kiểm tra. Có thể khái quát sự thay đổi này từ: “hồ sơ → kiểm tra → phát hiện” sang: “dữ liệu → nhận diện rủi ro → lựa chọn trọng tâm → kiểm tra, xác minh → kết luận”. Đây không phải là sự thay đổi về bản chất pháp lý của hoạt động thanh tra mà là sự đổi mới về phương thức tổ chức và thực hiện hoạt động nghiệp vụ. Một luận điểm cần được nhấn mạnh là: nếu trong nền hành chính truyền thống, hồ sơ là đơn vị quản lý quan trọng thì trong nền hành chính số, dữ liệu ngày càng trở thành đơn vị quản trị quan trọng. Đối với hoạt động thanh tra, điều này mở ra khả năng chuyển từ phương thức thanh tra chủ yếu dựa trên hồ sơ sang phương thức thanh tra dựa trên dữ liệu và phân tích rủi ro.

2. Những nội dung chủ yếu cần đổi mới trong phương thức tiến hành thanh tra

2.1. Đổi mới việc lựa chọn đối tượng và nội dung thanh tra theo hướng dựa trên rủi ro

Lựa chọn đúng đối tượng và nội dung là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của một cuộc thanh tra. Trong phương thức truyền thống, việc lựa chọn đối tượng thường dựa vào kế hoạch quản lý, tình hình thực tế, phản ánh, đơn thư, báo cáo của cơ quan chuyên môn và kinh nghiệm của người làm thanh tra. Những căn cứ này vẫn có giá trị và không thể thay thế. Tuy nhiên, dữ liệu số cho phép bổ sung một nguồn thông tin mới để nhận diện rủi ro. Ví dụ, trong lĩnh vực mua sắm, thay vì lựa chọn đối tượng chủ yếu theo danh sách, cơ quan thanh tra có thể phân tích các dấu hiệu như: giá trị gói thầu biến động bất thường; một nhà cung cấp xuất hiện với tần suất cao; nhiều gói thầu có đặc điểm tương đồng; giá mua có sự chênh lệch đáng kể; hợp đồng thường xuyên được điều chỉnh; tiến độ thực hiện không tương thích với kế hoạch. Những dấu hiệu này chưa phải là bằng chứng về vi phạm. Tuy nhiên, chúng có thể giúp cơ quan thanh tra xác định điểm cần kiểm tra sâu. Theo đó, thanh tra có thể chuyển dần từ tư duy “kiểm tra để tìm sai phạm” sang tư duy “phân tích để xác định nơi có nguy cơ cao, sau đó kiểm tra để xác minh”.

2.2. Đổi mới việc xây dựng kế hoạch tiến hành thanh tra

Khi dữ liệu được sử dụng hiệu quả, kế hoạch tiến hành thanh tra có thể được xây dựng chính xác hơn. Đối tượng thanh tra không chỉ được xác định theo tên đơn vị mà còn có thể được phân tích theo mức độ rủi ro. Nội dung thanh tra không chỉ được xây dựng theo một đề cương chung mà có thể tập trung vào những dấu hiệu bất thường đã được nhận diện. Thời kỳ thanh tra có thể được xác định trên cơ sở diễn biến dữ liệu thay vì máy móc lựa chọn một khoảng thời gian cố định. Cách thức tổ chức cuộc thanh tra cũng có thể kết hợp giữa phân tích dữ liệu trước khi làm việc trực tiếp với đối tượng và kiểm tra, xác minh tại chỗ. Điều này có thể giúp đoàn thanh tra bước vào cuộc thanh tra với một “hồ sơ rủi ro” ban đầu, qua đó nâng cao tính chủ động và giảm thời gian xử lý những thông tin không cần thiết.

2.3. Từ yêu cầu cung cấp hàng loạt hồ sơ sang khai thác dữ liệu có mục tiêu

Một trong những hạn chế thường gặp trong hoạt động thanh tra là khối lượng hồ sơ mà đối tượng phải chuẩn bị. Trong nhiều trường hợp, đối tượng phải sao chụp và cung cấp một lượng tài liệu rất lớn, trong khi một phần thông tin trong số đó đã tồn tại tại các cơ quan nhà nước khác. Trong bối cảnh chuyển đổi số, cần từng bước chuyển sang nguyên tắc: cơ quan thanh tra khai thác những dữ liệu đã có; đối tượng thanh tra chủ yếu cung cấp những thông tin còn thiếu hoặc giải trình những vấn đề cần làm rõ. Cách tiếp cận này vừa giảm chi phí tuân thủ cho đối tượng thanh tra, vừa giúp đoàn thanh tra tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa. Ví dụ, khi tiến hành thanh tra một doanh nghiệp, nếu cơ quan nhà nước đã có dữ liệu cơ bản về đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm, đấu thầu hoặc hải quan thì không nhất thiết phải yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại toàn bộ những thông tin đó trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng khai thác dữ liệu không đồng nghĩa với mặc nhiên thừa nhận dữ liệu là bằng chứng về vi phạm. Dữ liệu chỉ là nguồn thông tin phục vụ nhận diện, kiểm tra và xác minh. Kết luận thanh tra vẫn phải được hình thành trên cơ sở pháp luật, tài liệu, chứng cứ và kết quả xác minh theo đúng quy định.

3. Dữ liệu số – nguồn lực mới trong hoạt động thanh tra

3.1. Dữ liệu giúp nhận diện những điểm bất thường

Một trong những giá trị quan trọng nhất của dữ liệu đối với thanh tra là khả năng phát hiện sự bất thường. Chẳng hạn, có thể xem xét: sự sai lệch giữa các nguồn dữ liệu; sự tăng, giảm đột biến so với các kỳ trước; sự bất tương xứng giữa quy mô hoạt động và chi phí; một nhà cung cấp hoặc đối tác xuất hiện với tần suất bất thường; số liệu báo cáo không phù hợp với dữ liệu từ cơ quan quản lý khác. Những dấu hiệu này giúp đoàn thanh tra hình thành giả thuyết kiểm tra. Điểm cần lưu ý là dữ liệu chỉ trả lời câu hỏi “có gì bất thường?” còn hoạt động thanh tra phải trả lời câu hỏi “vì sao bất thường, có vi phạm hay không, nếu có thì vi phạm của ai, mức độ và trách nhiệm như thế nào?” Do đó, công nghệ không thay thế nghiệp vụ thanh tra mà làm cho nghiệp vụ thanh tra có thêm một công cụ nhận diện và định hướng.

4. Những vấn đề đặt ra đối với thanh tra trong môi trường số

4.1. Giá trị pháp lý và độ tin cậy của dữ liệu

Không phải mọi dữ liệu đều có giá trị như nhau. Dữ liệu được tạo lập bởi hệ thống chính thức, có cơ chế xác thực, bảo đảm tính toàn vẹn và có thể truy xuất nguồn gốc khác với một bảng tính được cá nhân lập để phục vụ báo cáo nội bộ. Vì vậy, cùng với việc khai thác dữ liệu, cần xác định rõ: dữ liệu được tạo lập từ đâu; ai tạo lập; quy trình tạo lập như thế nào; dữ liệu có bị sửa đổi hay không; bản gốc được lưu trữ ở đâu; cơ chế xác thực và truy xuất như thế nào. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi một nhận định thanh tra dựa trên dữ liệu không xác định được nguồn gốc sẽ khó bảo đảm tính thuyết phục.

4.2. Kết nối và chia sẻ dữ liệu

Một đối tượng quản lý có thể xuất hiện đồng thời trong nhiều cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, các hệ thống này đôi khi chưa đồng nhất về cấu trúc, mã định danh và khả năng kết nối. Nghị định số 194/2025/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu số của cơ quan nhà nước. Vấn đề đặt ra đối với hoạt động thanh tra là cần chuyển các nguyên tắc về kết nối, chia sẻ dữ liệu thành khả năng khai thác thực tế, đúng thẩm quyền và đúng mục đích.

4.3. Bảo mật và bảo vệ dữ liệu

Hoạt động thanh tra có thể tiếp cận nhiều loại thông tin quan trọng, trong đó có dữ liệu cá nhân, thông tin tài chính, thông tin kinh doanh hoặc dữ liệu thuộc diện phải bảo vệ. Vì vậy, càng đẩy mạnh số hóa hoạt động thanh tra thì yêu cầu bảo mật càng cao. Hệ thống thanh tra số cần chú trọng phân quyền truy cập, xác thực người dùng, kiểm soát việc khai thác và sao chép dữ liệu, lưu vết truy cập, sao lưu và phục hồi dữ liệu. Việc khai thác dữ liệu phục vụ thanh tra phải đồng thời bảo đảm tuân thủ pháp luật về dữ liệu, an toàn thông tin và bảo vệ thông tin thuộc phạm vi cần bảo mật.

4.4. Năng lực số của cán bộ thanh tra

Thanh tra số không thể thành công nếu chỉ có phần mềm mà thiếu cán bộ có khả năng sử dụng và phân tích dữ liệu. Cán bộ thanh tra trong môi trường mới cần có thêm những kỹ năng như đọc hiểu dữ liệu, nhận diện bất thường, đối chiếu các nguồn dữ liệu, đánh giá độ tin cậy của thông tin và sử dụng những công cụ phân tích cơ bản. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra.

5. Giải pháp đổi mới phương thức tiến hành thanh tra trong nền hành chính số

5.1. Hình thành phương thức thanh tra dựa trên dữ liệu và rủi ro

Cần từng bước chuyển từ mô hình: quyết định thanh tra → thu thập hồ sơ → kiểm tra → phát hiện sai phạm sang: dữ liệu → nhận diện rủi ro → lựa chọn đối tượng, nội dung → kiểm tra, xác minh → kết luận → theo dõi thực hiện. Đây không phải là việc thay thế quy trình pháp lý của cuộc thanh tra mà là nâng cao chất lượng thông tin đầu vào và phương thức tổ chức thực hiện.

5.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động thanh tra

Cần từng bước hình thành cơ sở dữ liệu về đối tượng thanh tra, nội dung và thời kỳ đã thanh tra, sai phạm đã phát hiện, kiến nghị xử lý, tình trạng thực hiện kết luận và các vấn đề có nguy cơ tái diễn. Khi đó, trước khi tiến hành một cuộc thanh tra, đoàn thanh tra có thể nhanh chóng xác định đối tượng đã từng được thanh tra hay chưa, nội dung gì, kết quả ra sao và những kiến nghị nào chưa được thực hiện đầy đủ. Điều này góp phần hạn chế chồng chéo, trùng lặp và nâng cao chất lượng lập kế hoạch.

5.3. Chuẩn hóa dữ liệu và danh mục thông tin cần cung cấp

Theo từng lĩnh vực cần nghiên cứu xây dựng các bộ dữ liệu tối thiểu phục vụ thanh tra. Ví dụ, đối với mua sắm có thể gồm dữ liệu về kế hoạch, giá, nhà thầu, hợp đồng, thanh toán, nghiệm thu và quyết toán. Đối với y tế có thể gồm dữ liệu về cơ sở khám chữa bệnh, dịch vụ kỹ thuật, thuốc, vật tư, mua sắm và thanh toán. Việc chuẩn hóa sẽ hạn chế tình trạng mỗi đoàn thanh tra yêu cầu tài liệu theo một cách khác nhau và giảm đáng kể khối lượng tài liệu đối tượng phải chuẩn bị.

5.4. Phát triển các công cụ cảnh báo và phân tích

Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những hệ thống công nghệ phức tạp. Những bộ chỉ số cảnh báo đơn giản cũng có thể hỗ trợ hiệu quả cho công tác thanh tra. Chẳng hạn, hệ thống có thể cảnh báo khi số liệu tăng, giảm bất thường; một nhà cung cấp xuất hiện quá nhiều; giá trị giao dịch vượt ngưỡng; hoặc số liệu giữa các hệ thống có sự chênh lệch. Công cụ cảnh báo chỉ có chức năng gợi ý nơi cần kiểm tra, không tự động kết luận có vi phạm.

5.5. Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra

Cùng với đổi mới phương thức tiến hành thanh tra, chương trình đào tạo, bồi dưỡng cần bổ sung các nội dung về tư duy dữ liệu, phân tích rủi ro, khai thác dữ liệu liên ngành, đánh giá độ tin cậy của dữ liệu, lập hồ sơ điện tử và bảo mật thông tin. Đối với các cơ sở đào tạo nghiệp vụ thanh tra, đây không chỉ là yêu cầu về kỹ năng công nghệ mà là yêu cầu đổi mới nội dung đào tạo theo sự thay đổi của chính đối tượng mà cán bộ thanh tra phải kiểm tra, giám sát.

6. Kết luận

Chuyển đổi số đang tạo ra một môi trường quản lý nhà nước mới, trong đó dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng của quản trị. Hoạt động thanh tra vì vậy không thể chỉ dừng ở việc số hóa hồ sơ và quy trình mà cần từng bước đổi mới phương thức tiến hành trên cơ sở khai thác dữ liệu và phân tích rủi ro. Cốt lõi của đổi mới không phải là đưa thêm công nghệ vào một quy trình cũ, mà là thay đổi cách thức tư duy và tổ chức hoạt động thanh tra: từ lựa chọn đối tượng chủ yếu dựa vào thông tin truyền thống sang kết hợp phân tích dữ liệu; từ thu thập hàng loạt hồ sơ sang khai thác dữ liệu có mục tiêu; từ kiểm tra diện rộng sang kiểm tra dựa trên rủi ro; từ theo dõi thực hiện kết luận bằng báo cáo đơn thuần sang quản lý bằng dữ liệu cập nhật. Từ góc độ đó, có thể xem quá trình đổi mới phương thức tiến hành thanh tra là sự chuyển dịch từ: “hồ sơ – kiểm tra – phát hiện” sang: “dữ liệu – rủi ro – trọng tâm – kiểm tra – kết luận – theo dõi”. Tuy nhiên, dữ liệu không thể thay thế con người và công nghệ không thể thay thế nghiệp vụ thanh tra. Dữ liệu chỉ giúp nhận diện vấn đề và định hướng kiểm tra; việc xác minh, đánh giá hành vi, xác định trách nhiệm và đưa ra kết luận vẫn phải được thực hiện bởi chủ thể có thẩm quyền trên cơ sở pháp luật và kết quả kiểm tra, xác minh. Vì vậy, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số trong thanh tra không phải là tạo ra một hệ thống thanh tra “nhiều công nghệ hơn”, mà là tạo ra một phương thức thanh tra khoa học hơn, có trọng tâm hơn, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và giảm chi phí tuân thủ cho đối tượng thanh tra. Có thể nói, nếu trước đây hồ sơ là một trong những đơn vị quan trọng của quản lý hành chính thì trong nền hành chính số, dữ liệu đang trở thành một đơn vị quan trọng của quản trị. Đối với hoạt động thanh tra, nhận thức được sự thay đổi đó chính là tiền đề để hình thành phương thức thanh tra hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu lực và hiệu quả.

TS. Triệu Thi Thu, Khoa Nghiệp vụ 1 – Trường Cán bộ Thanh tra

Ở Việt Nam, trách nhiệm giải trình đã được hiến định qua nguyên tắc cơ quan nhà nước chịu sự giám sát của Nhân dân (Điều 2, 8 Hiến pháp năm 2013), cụ thể hóa qua Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 và Nghị định số 59/2019/NĐ-CP. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là có quy định, mà còn là giải trình được thực hiện như thế nào và hệ quả pháp lý của việc không giải trình hoặc giải trình không trung thực.

Ngày 26/10/2025, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 53-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện trách nhiệm giải trình, nhìn nhận thể chế, pháp luật về vấn đề này còn phân tán, chồng chéo, thiếu cơ chế ràng buộc và tiêu chí đánh giá hiệu quả [1]. Ngày 25/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 184/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 59/2019/NĐ-CP, cùng Nghị định số 164/2026/NĐ-CP về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn. Ngày 30/6/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành Thông tư số 02/2026/TT-TTCP quy định Khung tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình, có hiệu lực từ 01/7/2026.

1. Mối quan hệ giữa trách nhiệm giải trình và phòng, chống tham nhũng trong hoạt động công vụ

Sự bất cân xứng thông tin giữa chủ thể trao quyền và chủ thể được trao quyền tạo điều kiện để người nắm giữ quyền lực theo đuổi lợi ích riêng nếu không bị buộc phải giải thích cách thức quyền lực được sử dụng [3]. Trách nhiệm giải trình khắc phục khoảng trống này bằng cách buộc chủ thể công quyền chỉ ra căn cứ pháp lý, thẩm quyền, trình tự, lý do và mục đích của quyết định. Tuy nhiên, cơ chế giải trình về mặt hình thức không tự động làm giảm tham nhũng nếu chỉ dừng ở việc gửi một văn bản trả lời chung chung mà không xác định được ai chịu trách nhiệm; trách nhiệm giải trình chỉ thực sự có giá trị khi hình thành được một chuỗi liên tục từ quyền yêu cầu giải trình đến nghĩa vụ cung cấp thông tin, khả năng kiểm chứng, xác định trách nhiệm và áp dụng hậu quả pháp lý.

2. Những nội dung mới của pháp luật Việt Nam về trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ nhằm phòng, chống tham nhũng

2.1. Những nội dung mới của pháp luật Việt Nam về trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ nhằm phòng, chống tham nhũng

2.1.1. Hoàn thiện nội dung giải trình theo hướng kiểm soát toàn bộ quá trình thực thi quyền lực

Điều 2 Nghị định số 184/2026/NĐ-CP sửa đổi Điều 3 Nghị định số 59/2019/NĐ-CP, xác định sáu nội dung giải trình và mối liên hệ giữa các nội dung nhằm phòng, chống tham nhũng qua việc thực hiện nghĩa vụ giải trình. Căn cứ pháp lý trả lời câu hỏi quyền lực được sử dụng dựa trên quy phạm nào; về thẩm quyền xác định ai được phép sử dụng quyền lực; trình tự, thủ tục cho biết quyền lực được thực hiện theo cách nào; mục đích và lý do trả lời tại sao quyền lực được sử dụng; nội dung và phương thức phản ánh quyền lực đã được sử dụng ra sao; việc xác định trách nhiệm của các chủ thể liên quan trả lời câu hỏi ai phải chịu trách nhiệm đối với kết quả của quá trình đó.

Nhìn dưới góc độ phòng, chống tham nhũng, đây là quá trình “giải phẫu” một quyết định hành chính, hành vi hành chính. Nó cho phép chuyển hoạt động kiểm soát từ việc chỉ nhìn vào kết quả sang xem xét cả căn cứ, động cơ, quy trình và trách nhiệm. Điều này đặc biệt cần thiết đối với những lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao như đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, tài chính công và tài sản công.

2.1.2. Lần đầu xác lập tương đối rõ các nguyên tắc thực hiện trách nhiệm giải trình

Nghị định số 184/2026/NĐ-CP bổ sung Điều 3a, quy định việc giải trình phải dựa trên các nguyên tắc bảo đảm chính xác, đầy đủ, kịp thời, khách quan, đúng thẩm quyền và trình tự; bảo đảm công khai, minh bạch và tạo thuận lợi cho chủ thể yêu cầu tiếp cận thông tin; đồng thời phải bảo vệ các loại bí mật theo pháp luật, Đồng thời, nguyên tắc gắn trách nhiệm giải trình với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và yêu cầu cá nhân trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, công vụ phải chủ động giải trình và chịu trách nhiệm về nội dung giải trình của mình. Quy định này có ý nghĩa trong việc khắc phục hiện tượng “hòa tan trách nhiệm” trong cơ quan hành chính. Một quyết định có thể đi qua nhiều bộ phận, nhiều cấp và nhiều cá nhân. Nếu trách nhiệm chỉ thuộc về “cơ quan” một cách chung chung thì khi phát sinh sai phạm rất khó xác định trách nhiệm cá nhân. Việc gắn giải trình với cá nhân trực tiếp thực hiện công vụ góp phần làm rõ đường đi của trách nhiệm trong nội bộ bộ máy cơ quan nhà nước.

2.1.3. Đa dạng hóa hình thức giải trình và thích ứng với môi trường số

Điều 3b Nghị định số 184/2026/NĐ-CP quy định giải trình có thể được thực hiện trực tiếp tại cuộc họp, buổi làm việc hoặc bằng văn bản; văn bản có thể được gửi bằng giấy hoặc qua môi trường điện tử. Mặc dù đây là thay đổi về kỹ thuật, nhưng giải trình qua môi trường điện tử có tiềm năng tạo ra hiệu quả trong kiểm soát quyền lực nhà nước. Bởi, quá trình tiếp nhận yêu cầu giải trình, thời điểm phản hồi, nội dung giải trình và tài liệu kèm theo đã được ghi nhận, lưu trữ và truy xuất làm căn cứ để chủ thể giải trình không phủ nhận, trì hoãn hoặc thay đổi thông tin sau khi giải trình.

Định hướng này thống nhất với Chỉ thị số 53-CT/TW khi Bộ Chính trị yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về trách nhiệm giải trình, bảo đảm kết nối từ Trung ương đến cơ sở và xây dựng cổng thông tin phục vụ việc tiếp nhận, phản hồi yêu cầu giải trình.[1]

2.1.4. Xác định cụ thể hành vi vi phạm về trách nhiệm giải trình

Một trong những điểm mới quan trọng nhất của Nghị định số 184/2026/NĐ-CP là bổ sung Điều 5a, nhận diện bảy nhóm hành vi vi phạm, gồm: không giải trình khi có yêu cầu hợp pháp; cố ý giải trình không đầy đủ hoặc không trung thực; cố ý kéo dài thời gian; cung cấp thông tin sai lệch, che giấu thông tin hoặc cản trở yêu cầu giải trình; không báo cáo người đứng đầu; cung cấp thông tin không được phép công khai hoặc cho chủ thể không liên quan; không lưu trữ, quản lý hồ sơ giải trình theo quy định.[2] Việc liệt kê các hành vi này có ý nghĩa đặc biệt bởi nó làm thay đổi vị trí pháp lý của nghĩa vụ giải trình. Nếu pháp luật chỉ quy định “phải giải trình” nhưng không xác định thế nào là vi phạm thì việc bảo đảm thực hiện sẽ gặp khó khăn. Khi hành vi không trung thực, trì hoãn hoặc che giấu thông tin được định danh, trách nhiệm giải trình bắt đầu có công cụ khi được xem xét là một cơ chế kiểm soát tham nhũng.

Đặc biệt, việc coi giải trình không trung thực và che giấu thông tin là hành vi vi phạm tạo ra mối liên hệ trực tiếp với phòng, chống tham nhũng. Tham nhũng thường gắn với che giấu thông tin và tạo lập lý do bề ngoài cho quyết định vụ lợi. Vì vậy, xử lý hành vi làm sai lệch quá trình giải trình chính là bảo vệ tính toàn vẹn của cơ chế phát hiện và kiểm soát tham nhũng.

2.1.5. Tăng trách nhiệm của người đứng đầu và cá nhân trực tiếp thực thi công vụ

Nghị định số 184/2026/NĐ-CP còn tạo chuyển biến đáng chú ý khi yêu cầu người đứng đầu chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm về trách nhiệm giải trình trong cơ quan, đơn vị mình. Trong khi đó, cá nhân thực thi nhiệm vụ phải chủ động giải trình, cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin, báo cáo người đứng đầu và chịu trách nhiệm trước người đứng đầu cũng như trước pháp luật về nội dung giải trình (Điều 5). Cách thiết kế này hình thành hai tầng trách nhiệm: trách nhiệm trực tiếp của người thực thi công vụ và trách nhiệm quản lý của người đứng đầu. Đây là điểm quan trọng trong phòng, chống tham nhũng bởi nhiều sai phạm trong bộ máy hành chính không chỉ xuất phát từ hành vi của một cá nhân mà còn liên quan đến sự buông lỏng kiểm tra, giám sát hoặc có sự dung túng cho hành vi né tránh trách nhiệm giải trình của cấp trên với cấp dưới.

2.1.6. Chuyển từ “quy định nghĩa vụ” sang “đo lường hiệu quả” trách nhiệm giải trình

Đây là bước tiến nổi bật nhất của Nghị định số 184/2026/NĐ-CP khi bổ sung cơ chế xây dựng Khung tiêu chí và Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình. Thông tư số 02/2026/TT-TTCP tiếp tục cụ thể hóa cơ chế này.

Theo Thông tư số 02/2026/TT-TTCP của Thanh tra Chính phủ, việc đánh giá được thực hiện trên thang 100 điểm, gồm năm nhóm: tính đầy đủ, chính xác, kịp thời – tối đa 30 điểm; tuân thủ trình tự, thủ tục – 20 điểm; công khai, minh bạch – 15 điểm; mức độ đáp ứng yêu cầu của chủ thể yêu cầu giải trình – 25 điểm; xử lý vi phạm trong thực hiện trách nhiệm giải trình – 10 điểm. [6] Điểm đáng chú ý là Thông tư không ban hành một bộ tiêu chí cứng áp dụng đồng nhất cho mọi cơ quan, mà chỉ quy định khung với năm nhóm tiêu chí và thang điểm, điểm tối đa cho từng nhóm, để các bộ, ngành tự cụ thể hóa thành tiêu chí thành phần phù hợp đặc thù quản lý nhưng vẫn thống nhất về nguyên tắc, phương pháp, nhằm tránh áp đặt máy móc đồng thời khắc phục tình trạng mỗi nơi đánh giá một kiểu. Việc đánh giá không chỉ dựa vào câu hỏi hình thức là đã có văn bản trả lời hay chưa, mà xem xét toàn diện: giải trình có đúng thẩm quyền, đúng thời hạn, có đủ căn cứ pháp lý, có làm rõ nguyên nhân và biện pháp khắc phục, có hồ sơ kiểm chứng, và sau giải trình có dẫn đến khắc phục hạn chế hay xử lý trách nhiệm tương ứng hay không. Kết quả đánh giá được xác định là một trong các căn cứ phục vụ đánh giá, phân loại cán bộ, công chức, viên chức, trách nhiệm người đứng đầu, thi đua, khen thưởng, kỷ luật, nhưng không thay thế các quy trình đánh giá cán bộ đã có mà bổ sung thêm một kênh thông tin có căn cứ, có dữ liệu, có khả năng kiểm chứng.

3. Ý nghĩa của những quy định mới về trách nhiệm giải trình đối với phòng, chống tham nhũng

Một là, góp phần chuyển trọng tâm từ phát hiện tham nhũng sang phòng ngừa nguy cơ tham nhũng

Trách nhiệm giải trình không thay thế thanh tra, điều tra hay xử lý tham nhũng, mà tạo cơ chế phòng ngừa: khi biết quyết định của mình có thể phải được giải thích, người có thẩm quyền phải cân nhắc kỹ hơn trước khi sử dụng quyền lực.

Hai là, thu hẹp không gian cho quyết định thiếu minh bạch và tăng khả năng phát hiện dấu hiệu bất thường, tham nhũng

Yêu cầu giải thích mục đích, lý do của quyết định giúp nhận diện những trường hợp quyết định hợp pháp về hình thức nhưng thực chất nhằm tạo lợi ích cho một chủ thể cụ thể; sự mâu thuẫn giữa căn cứ pháp lý, quyết định và lời giải trình của các cá nhân liên quan có thể trở thành dấu hiệu để cơ quan thanh tra xem xét. Nghị định số 184/2026/NĐ-CP đồng thời phân định thẩm quyền xử lý vụ việc có dấu hiệu tham nhũng theo cấp bậc đối tượng (Chương Va), qua đó giải trình và thanh tra bổ trợ cho nhau.

Ba là, cá thể hóa trách nhiệm và mở rộng sự tham gia giám sát của xã hội

Quy định mới yêu cầu cá nhân trực tiếp thực hiện nhiệm vụ chủ động giải trình, đồng thời người đứng đầu chịu trách nhiệm khi để xảy ra vi phạm trong đơn vị, hạn chế việc lấy cơ cấu tổ chức làm lý do che chắn cho quyết định sai trái. Chỉ thị số 53-CT/TW còn đặt trách nhiệm giải trình trong mối liên hệ với quyền tiếp cận thông tin của báo chí, người dân, doanh nghiệp và vai trò giám sát của cơ quan dân cử, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mở rộng trách nhiệm giải trình sang giám sát xã hội.

Kết luận. Mối quan hệ giữa trách nhiệm giải trình và phòng, chống tham nhũng bắt nguồn từ bản chất của việc thực thi quyền lực công: khi một chủ thể được trao quyền quyết định đối với nguồn lực, quyền và lợi ích của người khác, nguy cơ sử dụng quyền lực cho lợi ích riêng luôn hiện hữu. Chỉ thị số 53-CT/TW, Nghị định số 184/2026/NĐ-CP và Thông tư số 02/2026/TT-TTCP đã cụ thể hóa yêu cầu đó thành nguyên tắc, hành vi vi phạm, trách nhiệm cá nhân và tiêu chí đánh giá đo lường được, đánh dấu bước chuyển sang một chế định có thể tổ chức thực hiện và kiểm chứng.

 Ths. Trần Thị Thu Hà –  Khoa nghiệp vụ 2, Trường Cán bộ thanh tra

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Chính trị. (2025). Chỉ thị số 53-CT/TW ngày 26/10/2025 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động công vụ.
2. Chính phủ. (2026). Nghị định số 184/2026/NĐ-CP ngày 25/5/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 59/2019/NĐ-CP ngày 01/7/2019 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng, chống tham nhũng.
3. Bovens, M. (2007). Analysing and assessing accountability: A conceptual framework. European Law Journal, 13(4), 447–468. https://doi.org/10.1111/j.1468-0386.2007.00378.x.
4. Quốc hội. (2018). Luật Phòng, chống tham nhũng số 36/2018/QH14 ngày 20 tháng 11 năm 2018.
5. Thanh tra Chính phủ. (2026). Thông tư số 02/2026/TT-TTCP ngày 30/6/2026 quy định Khung tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ.

Ngày 28/9, tại TPHCM, Trường Cán bộ Thanh traphối hợp với Sở Nội vụ TPHCM tổ chức khai giảng lớp bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành khóa 12 năm 2026.

Khóa bồi dưỡng được tổ chức nhằm cập nhật các quy định mới về hoạt động kiểm tra chuyên ngành, đồng thời trang bị kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu công tác trong tình hình mới.

Phát biểu tại lễ khai giảng, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM Phạm Thành Nhân cho biết, việc tổ chức lớp bồi dưỡng có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh công tác kiểm tra chuyên ngành đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ, công chức.

Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM Phạm Thành Nhân phát biểu tại lễ khai giảng. Ảnh: Cảnh Nhật

Theo ông Phạm Thành Nhân, thông qua khóa học, học viên được cập nhật những quy định mới của pháp luật về kiểm tra chuyên ngành, trong đó có các nội dung liên quan đến Nghị định số 217/2025/NĐ-CP của Chính phủ về hoạt động kiểm tra chuyên ngành.

Chương trình bồi dưỡng tập trung vào các nội dung gắn với thực tiễn công tác như tổng quan về hoạt động kiểm tra chuyên ngành; trình tự, thủ tục kiểm tra; kỹ năng thực hiện quyền trong hoạt động kiểm tra; kỹ năng lập biên bản, xây dựng văn bản và xử phạt vi phạm hành chính.

Bên cạnh đó, các chuyên đề cũng đi sâu vào những dạng sai phạm thường gặp được phát hiện qua hoạt động kiểm tra chuyên ngành. Học viên có cơ hội trao đổi, thảo luận và được giải đáp những tình huống phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tại cơ quan, đơn vị.

Quang cảnh lễ khai giảng lớp bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành khóa 12 năm 2026 tại TPHCM. Ảnh: Cảnh Nhật

Gần 200 học viên tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành khóa 12 năm 2026 tại TPHCM. Ảnh: Cảnh Nhật

Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM Phạm Thành Nhân tin tưởng, lớp bồi dưỡng sẽ cung cấp thêm kiến thức, kinh nghiệm thiết thực, giúp học viên tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn công tác. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm tra chuyên ngành trên địa bàn TPHCM.

Để khóa học đạt hiệu quả, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM đề nghị các học viên tham gia đầy đủ, nghiêm túc; chủ động nghiên cứu tài liệu, tích cực trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn.

Đồng thời, sau khóa học, học viên cần vận dụng linh hoạt những kiến thức, kỹ năng được trang bị vào quá trình thực hiện nhiệm vụ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước trong từng lĩnh vực chuyên ngành.

Cảnh Nhật

(Nguồn: Thanhtra.com.vn)

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế (Thanh tra Chính phủ) đón và chụp ảnh lưu niệm với Đoàn đại biểu cấp cao Bộ Thanh tra Campuchia tại sân bay Nội Bài. Ảnh: VHTQT

Đón Đoàn tại Sân bay Quốc tế Nội Bài có ông Nguyễn Mạnh Hà, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế và công chức Vụ Hợp tác quốc tế, Thanh tra Chính phủ.

Chuyến thăm được thực hiện trong khuôn khổ Chương trình hoạt động đối ngoại năm 2026 và Bản ghi nhớ hợp tác giữa Thanh tra Chính phủ Việt Nam và Bộ Thanh tra Campuchia.

Theo Kế hoạch của Thanh tra Chính phủ, trong thời gian thăm và làm việc tại Việt Nam, hai bên sẽ cập nhật thông tin về tình hình kinh tế – xã hội 8 tháng đầu năm của mỗi nước; trao đổi về kết quả, kinh nghiệm chỉ đạo, điều hành công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong 8 tháng đầu năm 2026 và hoạt động hợp tác giữa hai cơ quan trong thời gian tới.

Sáng 28/9, Đoàn đại biểu cấp cao Bộ Thanh tra Campuchia sẽ có cuộc hội đàm với Đoàn đại biểu cấp cao Thanh tra Chính phủ Việt Nam tại trụ sở Thanh tra Chính phủ. Tổng Thanh tra Chính phủ chủ trì cuộc hội đàm.

Nội dung hội đàm tập trung vào việc cập nhật tình hình kinh tế – xã hội 8 tháng đầu năm của hai nước; kết quả và kinh nghiệm chỉ đạo, điều hành công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo của ngành Thanh tra hai nước trong 8 tháng đầu năm 2026; đồng thời trao đổi về hoạt động hợp tác giữa hai cơ quan trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế (Thanh tra Chính phủ) tặng hoa chúc mừng Bộ trưởng Sok Soken Bộ Thanh tra Campuchia và Đoàn đại biểu đã sang thăm và làm việc tại Việt Nam. Ảnh: VHTQT

Trong chương trình tại Hà Nội, Đoàn sẽ thăm, làm việc tại Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel), Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) để trao đổi kinh nghiệm về hoạt động thanh tra, kiểm soát nội bộ và chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhà nước.

Đoàn cũng sẽ thăm, làm việc tại Trường Cán bộ Thanh tra và thăm Đại sứ quán Campuchia tại Việt Nam. Theo dự kiến chương trình, Đoàn sẽ được Thủ tướng Chính phủ tiếp xã giao tại Trụ sở Chính phủ.

Ngày 30/9, Đoàn sẽ di chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh, tiếp tục chương trình làm việc tại địa phương.

Tại đây, Đoàn sẽ thăm, làm việc với Thanh tra Thành phố Hồ Chí Minh để trao đổi kinh nghiệm về chỉ đạo, điều hành công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở địa phương; đồng thời hội kiến Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 1/10, Đoàn sẽ tham quan Thành phố Hồ Chí Minh trước khi ra sân bay Tân Sơn Nhất, kết thúc chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam.

Trí Vũ

(Nguồn: Thanhtra.com.vn)

Khóa học nhằm cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng, đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ kiểm tra chuyên ngành trong tình hình mới.

Khóa học diễn ra trong 5 ngày (từ ngày 28/9 đến ngày 2/10/2026) nhằm trang bị, cập nhật kiến thức và kỹ năng nghiệp vụ cần thiết cho đội ngũ cán bộ thực hiện nhiệm vụ kiểm tra chuyên ngành.

Chương trình được xây dựng theo hướng gắn kiến thức với yêu cầu thực tiễn, tập trung vào những nội dung thiết yếu trong quá trình tổ chức và thực hiện hoạt động kiểm tra.

Trang bị kiến thức, kỹ năng thực hiện kiểm tra chuyên ngành

Phát biểu tại lễ khai giảng, TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra nhấn mạnh vai trò của công tác đào tạo, bồi dưỡng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra chuyên ngành.

Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, cán bộ kiểm tra không chỉ cần nắm vững các quy định pháp luật mà còn phải có phương pháp, kỹ năng nghiệp vụ phù hợp, bảo đảm hoạt động kiểm tra được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và đạt hiệu quả thiết thực.

Việc tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên sâu cũng là dịp để cán bộ cập nhật những quy định mới, trao đổi kinh nghiệm từ thực tiễn, nhận diện những vấn đề thường gặp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, qua đó góp phần hạn chế sai sót, nâng cao chất lượng tham mưu và tổ chức thực hiện công tác kiểm tra tại các đơn vị.

TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra phát biểu tại lễ khai giảng. Ảnh: TH

Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra đề nghị các học viên phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động nghiên cứu tài liệu, tích cực trao đổi với giảng viên và các học viên khác; mạnh dạn chia sẻ những tình huống, vấn đề phát sinh trong thực tiễn để cùng thảo luận, làm rõ.

Qua khóa học, học viên không chỉ tiếp thu kiến thức từ chương trình mà còn có thêm cơ hội học hỏi kinh nghiệm, nâng cao khả năng vận dụng vào công việc thực tế.

Theo kế hoạch, các học viên được nghiên cứu những nội dung tổng quan về hoạt động kiểm tra chuyên ngành, trình tự, thủ tục kiểm tra chuyên ngành và các vấn đề cơ bản liên quan đến quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Chương trình tập trung vào nhiều nội dung thiết thực như kỹ năng thực hiện quyền trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành; kỹ năng xây dựng văn bản trong hoạt động kiểm tra; phòng ngừa và xử lý các vi phạm thường gặp được phát hiện qua hoạt động kiểm tra chuyên ngành; xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành.

Gần 100 cán bộ Kho bạc Nhà nước tham dự lớp bồi dưỡng nghiệp vụ về kiểm tra chuyên ngành. Ảnh: TH

Các nội dung được lựa chọn nhằm giúp học viên có cái nhìn tương đối toàn diện về hoạt động kiểm tra chuyên ngành, từ khâu chuẩn bị, tiến hành kiểm tra đến xử lý những vấn đề phát sinh và hoàn thiện hồ sơ, văn bản theo quy định.

Gắn đào tạo với thực tiễn công tác

Một trong những điểm được chú trọng tại khóa học là việc kết hợp giữa truyền đạt kiến thức và trao đổi các vấn đề thực tiễn. Đây là cơ sở để học viên nâng cao khả năng vận dụng quy định pháp luật vào từng tình huống cụ thể trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

TS Nguyễn Tuấn Khanh nhấn mạnh: Đối với cán bộ thuộc Kho bạc Nhà nước, việc được cập nhật kiến thức, kỹ năng về kiểm tra chuyên ngành có ý nghĩa thiết thực trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao. Thông qua khóa học, học viên có điều kiện hệ thống hóa kiến thức, đồng thời trao đổi về những khó khăn, vướng mắc có thể phát sinh trong thực tiễn.

Các chuyên đề trong chương trình được bố trí theo trình tự từ kiến thức tổng quan đến kỹ năng nghiệp vụ và xử lý vi phạm. Cách tiếp cận này giúp học viên từng bước củng cố kiến thức, đồng thời hình thành phương pháp thực hiện công việc một cách khoa học, chặt chẽ.

Toàn cảnh lễ khai giảng. Ảnh: TH

Đặc biệt, nội dung về phòng ngừa và xử lý các vi phạm thường gặp được phát hiện qua hoạt động kiểm tra chuyên ngành góp phần nâng cao khả năng nhận diện rủi ro, chủ động phòng ngừa sai phạm.

Trong khi đó, nội dung về xử phạt vi phạm hành chính giúp học viên củng cố kiến thức liên quan đến việc xem xét, xử lý vi phạm theo đúng quy định pháp luật.

Bên cạnh hoạt động học tập trên lớp, khóa học còn dành thời gian cho học viên trao đổi, thảo luận và giải đáp những vấn đề còn vướng mắc. Đây là cơ hội để các học viên chia sẻ kinh nghiệm, những tình huống thực tế trong công việc, qua đó làm phong phú thêm nội dung học tập.

Thông qua khóa bồi dưỡng, Trường Cán bộ Thanh tra tiếp tục phát huy vai trò trong công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ thực hiện nhiệm vụ kiểm tra. Việc gắn nội dung đào tạo với yêu cầu thực tiễn được kỳ vọng góp phần giúp học viên nâng cao kiến thức, kỹ năng, phương pháp công tác, từ đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ được giao.

Lớp bồi dưỡng nghiệp vụ về kiểm tra chuyên ngành khóa 11/2026 cũng là hoạt động thiết thực nhằm tăng cường sự trao đổi, kết nối giữa cơ sở đào tạo và các đơn vị sử dụng cán bộ, từng bước nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành trong tình hình mới.

Thái Hải

(Nguồn: Thanhtra.com.vn)

Phát biểu tại lễ khai giảng, TS Nguyễn Tuấn Khanh nhấn mạnh, trưởng đoàn thanh tra là vị trí có vai trò quan trọng, trực tiếp tổ chức, điều hành và chịu trách nhiệm về hoạt động của đoàn thanh tra.

Trong bối cảnh yêu cầu đối với công tác thanh tra ngày càng cao, việc trang bị kiến thức pháp luật, nghiệp vụ và kỹ năng điều hành cho đội ngũ trưởng đoàn là yêu cầu cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động thanh tra.

Theo Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, một Trưởng đoàn thanh tra không chỉ cần nắm chắc quy định pháp luật, quy trình nghiệp vụ mà còn phải có khả năng tổ chức công việc khoa học, phân công nhiệm vụ phù hợp, kiểm soát tiến độ, xử lý linh hoạt các tình huống phát sinh và phát huy hiệu quả hoạt động của từng thành viên trong đoàn.

“Yêu cầu đối với trưởng đoàn thanh tra không chỉ dừng ở việc nắm vững nghiệp vụ, mà quan trọng là phải biết tổ chức, điều hành và vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề cụ thể phát sinh trong thực tiễn”, TS Nguyễn Tuấn Khanh nhấn mạnh.

Gần 120 cán bộ thanh tra Ngân hàng Nhà nước tham dự khóa bồi dưỡng trực tuyến trưởng đoàn thanh tra. Ảnh: TH

Khóa bồi dưỡng nghiệp vụ trưởng đoàn thanh tra K01 năm 2026 được tổ chức trực tuyến cho Ngân hàng Nhà nước từ ngày 23/9 đến 25/9, với 118 học viên. Chương trình tập trung vào các nội dung thiết thực như vị trí, vai trò và yêu cầu đối với Trưởng đoàn thanh tra; kỹ năng quản lý, điều hành đoàn thanh tra; kỹ năng soạn thảo văn bản và trao đổi, giải đáp những vướng mắc trong thực tiễn.

Việc bố trí chương trình theo hướng kết hợp kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ với trao đổi kinh nghiệm thực tiễn giúp học viên không chỉ cập nhật quy định mà còn rèn luyện năng lực tổ chức, điều hành và xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Để khóa học đạt hiệu quả thiết thực, ông Nguyễn Tuấn Khanh đề nghị 118 học viên phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động nghiên cứu tài liệu, tích cực trao đổi với giảng viên và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Đặc biệt, với hình thức học trực tuyến, học viên cần chủ động sắp xếp thời gian, bảo đảm đầy đủ thời lượng học tập và tích cực tham gia trao đổi trong từng chuyên đề.

Lãnh đạo Trường Cán bộ Thanh tra cũng đề nghị đội ngũ giảng viên tiếp tục gắn nội dung giảng dạy với thực tiễn hoạt động thanh tra; chú trọng phân tích các tình huống, những vấn đề thường phát sinh trong quá trình tổ chức và điều hành một cuộc thanh tra, giúp học viên có thể vận dụng ngay kiến thức sau khóa học.

Khóa bồi dưỡng là dịp để các học viên cập nhật, củng cố kiến thức và trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, qua đó nâng cao năng lực tổ chức, điều hành hoạt động thanh tra. Đây cũng là một trong những nội dung được Trường Cán bộ Thanh tra chú trọng nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra ngày càng chuyên nghiệp, trách nhiệm, bản lĩnh và hiệu quả.

Với tinh thần “học để làm, học từ thực tiễn và phục vụ tốt hơn yêu cầu công tác”, Trường Cán bộ Thanh tra kỳ vọng các học viên sẽ chủ động lĩnh hội kiến thức, tích cực trao đổi kinh nghiệm, biến nội dung chương trình thành kỹ năng nghiệp vụ thiết thực, phục vụ trực tiếp nhiệm vụ được giao.

Thái Hải

(Nguồn: Thanhtra.com.vn)

Loại đề tài: Chuyên đề khoa học

Chủ nhiệm đề tài: Phạm Tuấn Anh.

Tel: 0912423524.  E-mail: phamtuananh179@gmail.com

Cơ quan chủ trì đề tài: Trường Cán bộ thanh tra

Cơ quan và cá nhân phối hợp thực hiện:

Thời gian thực hiện: 4 tháng

1. Mục tiêu:

Xác minh là công tác quan trọng trong quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo. Việc tiến hành xác minh nội dung khiếu nại, xác minh nội dung tố cáo có hiệu quả sẽ giúp cho việc giải quyết khiếu nại, giải quyết tố cáo đạt được kết quả. Nếu việc xác minh không hiệu quả thì việc giải quyết khiếu nại, tố cáo sẽ khó khăn, sai lệch, gây khiếu nại, tố cáo kéo dài. Để việc xác minh đạt được kết quả, giúp cho công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo có hiệu quả thì công tác của Trưởng đoàn xác minh (Tổ trưởng tổ xác minh) là rất quan trọng.

Đề tài nghiên cứu làm rõ những hạn chế, bất cập trong Tài liệu bồi dưỡng về nghiệp vụ tổ trưởng tổ xác minh khiếu nại, tố cáo từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ tổ trưởng tổ xác minh nội dung khiếu nại, tố cáo nhằm phục vụ kịp thời công tác đào tạo, bồi dưỡng của Nhà trường.

2. Nội dung chính:

Phần 1. Khái quát về tài liệu bồi dưỡng về nghiệp vụ tổ trưởng tổ xác minh nội dung khiếu nại, tố cáo.

Phần 2: Thực trạng tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ tổ trưởng tổ xác minh nội dung khiếu nại, tố cáo. Đánh giá thực trạng những nội dung còn thiếu, lạc hậu cần bổ sung, cập nhật.

Phần 3: Những giải pháp bổ sung, cập nhật, chỉnh sửa tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ tổ trưởng tổ xác minh nội dung khiếu nại, tố cáo. Đề xuất nội dung cụ thể cần sửa đổi, bổ sung tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ tổ trưởng tổ xác minh nội dung khiếu nại, tố cáo.

3. Kết quả chính đạt được (khoa học, ứng dụng, đào tạo, kinh tế – xã hội, v.v…)

Thứ nhất, bổ sung các nội dung đã có sửa đổi, bổ sung theo quy định mới của pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo vào trong tài liệu. Cụ thể: Luật số 136/2025/QH15; Nghị định số 154/2026/NĐ-CP; Nghị định số 155/2026/NĐ-CP;   Nghị định số 156/2026/NĐ-CP.

Thứ hai, sửa đổi, bổ sung nội dung về kỹ năng trong xử lý tình huống, việc vận dụng tâm lý của Tổ trưởng tổ xác minh.

Thứ ba, chỉnh sửa, bổ sung hoàn thiện nội dung về kỹ năng trong tham mưu đối thoại và xử lý kết quả đối thoại.

Thứ tư, chỉnh sửa, bổ sung hoàn thiện nội dung về kỹ năng trong tham mưu ban hành quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo.

Thứ năm, bổ sung phần ứng dụng công nghệ và cơ sở dữ liệu trong công tác xác minh giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở để biên soạn tài liệu và tổ chức các lớp bồi dưỡng về nghiệp vụ tổ trưởng tổ xác minh nội dung khiếu nại, tố cáo.

1. Đặt vấn đề

Các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài thường có lịch sử xử lý qua nhiều thời kỳ, liên quan đến nhiều cơ quan, nhiều văn bản và nhiều giai đoạn tổ chức thực hiện. Vì vậy, việc kiểm tra, rà soát không thể chỉ dừng ở câu hỏi vụ việc đã có quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận tố cáo hoặc có văn bản xử lý hay chưa. Vấn đề quan trọng hơn là phải xác định được vụ việc hiện đang ở trạng thái nào: nội dung nào đã được xem xét, giải quyết; kết quả giải quyết đã được thực hiện đến đâu; còn nội dung nào phải tiếp tục thực hiện; cơ quan nào đang chịu trách nhiệm; có phát sinh tình tiết, đơn thư mới hay không và đã đủ điều kiện để xem xét kết thúc việc xử lý hay chưa. Đây chính là yêu cầu đặt ra khi Thành phố Hồ Chí Minh triển khai Kế hoạch số 329/KH-TTCP ngày 25/9/2025 của Thanh tra Chính phủ về kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương. Báo cáo số 1062/BC-TTTP-P7 ngày 07/9/2026 của UBND Thành phố Hồ Chí Minh (sau đây viết tắt là Báo cáo số 1062) cho thấy trước khi thực hiện Kế hoạch số 329/KH-TTCP, trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương trước sắp xếp đã có nhiều vụ việc thuộc diện rà soát theo các kế hoạch trước đó của Thanh tra Chính phủ. Điều này đặt ra một yêu cầu có tính nghiệp vụ rất rõ: không thể đánh giá tình trạng của vụ việc chỉ dựa vào một văn bản riêng lẻ, mà phải xem xét toàn bộ quá trình giải quyết và tổ chức thực hiện trên thực tế.

2. Thực trạng kiểm tra, rà soát, xử lý các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên trung ương tại Thành phố Hồ Chí Minh

2.1. Số lượng vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên trung ương

Theo Báo cáo số 1062, danh sách ban đầu thực hiện Kế hoạch số 329/KH-TTCP có 48 vụ việc. Qua rà soát, xác định có 02 vụ việc trùng lặp, do đó Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện kiểm tra, rà soát và xử lý đối với 46 vụ việc. Xét theo tính chất đơn, 46 vụ việc gồm:

Nếu phân loại theo nội dung chủ yếu thì các vấn đề liên quan đến đất đai, bồi thường, nhà ở, tài sản và dự án chiếm tỷ trọng lớn. Cụ thể, có 04 vụ về đất đai; 13 vụ về bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, tái định cư; 23 vụ liên quan nhà ở, nhà đất, tài sản, dự án nhà ở, khu dân cư, chung cư; và 06 vụ thuộc các lĩnh vực khác. Như vậy, riêng ba nhóm đầu đã có 40/46 vụ việc, tương đương khoảng 86,96% tổng số vụ việc được rà soát.

Cơ cấu này cho thấy một đặc điểm đáng lưu ý: phần lớn các vụ việc phức tạp, kéo dài đều gắn với những lĩnh vực có quan hệ pháp lý nhiều lớp, hồ sơ hình thành qua thời gian dài và quyền, lợi ích của nhiều chủ thể có thể đan xen với quá trình quản lý, triển khai công trình, dự án.

2.2. Cơ chế chỉ đạo tập trung và phân công rõ trách nhiệm

Một trong những điểm đáng chú ý trong cách tổ chức thực hiện của Thành phố Hồ Chí Minh là việc thiết lập cơ chế chỉ đạo, rà soát tập trung:

Ngày 23/10/2025, Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành Quyết định số 8285/QĐ-UBND thành lập Tổ Công tác kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương, do Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố làm Tổ trưởng.

Tiếp đó, Tổ Công tác ban hành Quyết định số 2312/QĐ-TCT ngày 24/10/2025 thành lập Tổ Giúp việc để thực hiện nhiệm vụ rà soát, xử lý các vụ việc; tham mưu, theo dõi, đôn đốc, tổng hợp tiến độ và chuẩn bị hồ sơ, tài liệu phục vụ hoạt động của Tổ Công tác.

Ngày 15/12/2025, Thành phố tiếp tục ban hành Quyết định số 3202/QĐ-UBND kiện toàn Tổ Công tác, trong đó Thanh tra Thành phố được giao làm cơ quan thường trực, thực hiện nhiệm vụ tham mưu, tổng hợp và phối hợp theo dõi quá trình xử lý các vụ việc.

Cách tổ chức này có ý nghĩa quan trọng đối với những vụ việc phức tạp, kéo dài. Thay vì để từng cơ quan xử lý riêng rẽ theo từng chuyên ngành, Thành phố hình thành một đầu mối theo dõi chung, đồng thời phân công trách nhiệm cụ thể cho các sở, ngành và địa phương. Qua đó, việc rà soát không chỉ nhằm trả lời câu hỏi “vụ việc thuộc thẩm quyền của ai”, mà còn phải xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, công việc phải tiếp tục thực hiện, kết quả cần hoàn thành và tiến độ thực hiện.

2.3. Không đồng nhất “đã có quyết định” với “đã giải quyết xong”

Một trong những vấn đề thực tiễn nổi bật được Báo cáo số 1062 chỉ ra là tình trạng xử lý các vụ việc không hoàn toàn giống nhau. Có vụ việc đã được cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết và không còn phát sinh đơn; có vụ đã có kết luận thanh tra nhưng vẫn còn nội dung phải tổ chức thực hiện; có vụ việc đang được cơ quan Công an điều tra, xác minh; một số vụ vẫn tiếp tục được cơ quan có thẩm quyền rà soát, xử lý. Do đó, việc xác định tình trạng của vụ việc phải dựa trên hồ sơ, toàn bộ quá trình giải quyết và kết quả tổ chức thực hiện, chứ không thể chỉ căn cứ vào việc đã ban hành một quyết định, kết luận hoặc văn bản xử lý. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với việc xác định điều kiện chấm dứt giải quyết khiếu nại, tố cáo. Một vụ việc đã có kết luận thanh tra nhưng nội dung của kết luận vẫn đang trong quá trình tổ chức thực hiện thì về mặt thực tế chưa thể đánh giá giống với một vụ việc mà toàn bộ kết luận đã được thực hiện xong.

Tương tự, trường hợp cơ quan có thẩm quyền đã giải quyết khiếu nại, tố cáo nhưng vẫn còn nhiệm vụ liên quan đến công trình, dự án hoặc một kế hoạch xử lý khác thì cần tách bạch các nhóm nhiệm vụ để xác định chính xác phần nào đã hoàn thành và phần nào vẫn phải tiếp tục theo dõi.

2.4. Cần tách bạch vụ việc khiếu nại, tố cáo với việc xử lý khó khăn của công trình, dự án

Báo cáo số 1062 cho thấy trong số các vụ việc đang tiếp tục rà soát, có trường hợp đồng thời thuộc diện Thành phố theo dõi theo Kế hoạch số 34/KH-UBND ngày 07/8/2025 về xử lý vướng mắc các công trình, dự án, khu đất tồn đọng. Đây là một tình huống thực tiễn đáng chú ý bởi một vụ việc có thể có hai “yêu cầu giải quyết” song song cùng tồn tại: (i) một mặt liên quan đến việc xem xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; (ii) một mặt liên quan đến việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của công trình, dự án.

Hai quá trình này có liên quan nhưng không đồng nhất với nhau. Do đó, khi rà soát theo Kế hoạch số 329/KH-TTCP, cần đánh giá riêng kết quả xử lý khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; trong khi việc xử lý các khó khăn, vướng mắc của dự án tiếp tục thực hiện theo nhiệm vụ, kế hoạch tương ứng. Việc phân định như vậy giúp tránh tình trạng một nội dung chưa hoàn thành của dự án làm cho toàn bộ vụ việc bị đánh giá là “chưa giải quyết”, hoặc ngược lại, việc khiếu nại đã được giải quyết lại dẫn đến cách hiểu rằng mọi vướng mắc của dự án cũng đã kết thúc.

Đây có thể xem là một trong những kinh nghiệm quan trọng rút ra từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh: một vụ việc phức tạp cần được phân tách thành từng nhóm quan hệ pháp lý, từng nhiệm vụ và từng kết quả xử lý cụ thể.

2.5. “Chấm dứt xử lý” phải có hồ sơ và căn cứ đầy đủ

Một nội dung được Báo cáo số 1062 đặc biệt lưu ý là điều kiện để đề xuất chấm dứt xử lý vụ việc. Qua kiểm tra tại địa phương, có trường hợp không xác định được cụ thể công dân có đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; đồng thời không phát sinh đơn liên quan đến vụ việc trong một thời gian. Tuy nhiên, việc “không có đơn mới” chưa đủ để khẳng định vụ việc đã đủ điều kiện kết thúc. Cơ quan rà soát vẫn phải kiểm tra, xác minh tình trạng đơn thư tại địa phương, lập hồ sơ, tài liệu chứng minh kết quả xác minh và xác định đúng đối tượng, hình thức cũng như thủ tục xử lý phù hợp, đúng quy định pháp luật.

Đối với những vụ việc đã được cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết và không còn phát sinh khiếu kiện, việc đề xuất chấm dứt xử lý cũng phải dựa trên hồ sơ kiểm tra, xác nhận, rà soát kết quả giải quyết và việc tổ chức thực hiện. Nói cách khác, “không còn đơn khiếu nại, tố cáo” là một yếu tố để xem xét, nhưng không phải yếu tố duy nhất.

Điều cần thiết là hình thành một chuỗi tài liệu đủ để chứng minh rằng: (i) vụ việc đã được xem xét đầy đủ; (ii) kết quả giải quyết đã được xác định; (iii) nội dung phải thực hiện đã được kiểm tra; (iv) tình trạng đơn thư đã được xác minh; (v) đủ căn cứ pháp lý và thực tiễn để quyết định bước xử lý tiếp theo. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng kết thúc vụ việc chỉ về mặt thủ tục nhưng sau đó lại tiếp tục phát sinh đơn thư do những nội dung thực chất chưa được làm rõ.

3. Kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh

Từ quá trình triển khai Kế hoạch số 329/KH-TTCP, Báo cáo số 1062 đã trực tiếp rút ra nhiều kinh nghiệm có giá trị thực tiễn.

Một là, rà soát phải đi vào từng vụ việc và toàn bộ quá trình giải quyết

Không nên chỉ rà soát văn bản cuối cùng. Cần đối chiếu nội dung khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh với quyết định giải quyết, kết luận thanh tra, văn bản xử lý và kết quả tổ chức thực hiện; từ đó xác định nội dung nào đã giải quyết, nội dung nào đã thực hiện và nội dung nào còn tiếp tục xử lý.

Hai là, phải phân biệt giữa quyết định đã ban hành và kết quả tổ chức thực hiện

Đối với vụ việc đã có quyết định giải quyết, kết luận thanh tra hoặc văn bản xử lý, cần kiểm tra xem các nội dung trong đó đã được tổ chức thực hiện đến đâu. Nếu còn nội dung chưa thực hiện, phải xác định rõ nội dung, cơ quan chịu trách nhiệm và tình trạng thực hiện. Đây là cơ sở để đánh giá đúng tình trạng thực tế của vụ việc.

Ba là, một vụ việc thuộc nhiều phạm vi khác nhau phải được tách nội dung để theo dõi

Đối với các vụ việc vừa nằm trong Kế hoạch số 329/KH-TTCP vừa liên quan đến việc xử lý khó khăn của công trình, dự án, cần theo dõi riêng kết quả của từng nhiệm vụ. Việc kiểm tra, rà soát khiếu nại, tố cáo không thay thế việc xử lý các khó khăn của dự án và ngược lại.

Bốn là, không xác định được người khiếu kiện cụ thể thì phải tổ chức xác minh

Trường hợp qua rà soát chưa xác định được công dân cụ thể có đơn hoặc không phát sinh đơn liên quan đến vụ việc, cơ quan chức năng vẫn cần kiểm tra tình trạng đơn thư tại địa phương và lập hồ sơ thể hiện kết quả xác minh. Hồ sơ này là căn cứ quan trọng để xác định tình trạng thực tế và lựa chọn hình thức xử lý phù hợp.

Năm là, đề xuất chấm dứt xử lý phải dựa trên hồ sơ đầy đủ

Đối với vụ việc đã được xem xét, giải quyết và không còn phát sinh khiếu kiện, trước khi đề xuất chấm dứt xử lý cần củng cố đầy đủ tài liệu thể hiện quá trình giải quyết, kết quả thực hiện và tình trạng đơn thư. Không nên coi việc không còn đơn trong một khoảng thời gian là căn cứ duy nhất.

Sáu là, giao nhiệm vụ phải đi cùng cơ chế theo dõi và trách nhiệm cụ thể

Đối với các vụ việc còn tiếp tục rà soát, xử lý, phải xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, công việc cần thực hiện, kết quả phải hoàn thành và thời hạn thực hiện. Cơ quan thường trực phải theo dõi, đôn đốc, cập nhật tiến độ và tổng hợp những vấn đề khó khăn, vướng mắc hoặc vượt thẩm quyền để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Bảy là, phối hợp giữa Trung ương và địa phương phải được duy trì thường xuyên

Trong quá trình thực hiện, Thành phố Hồ Chí Minh đã làm việc với Tổ Công tác số 03 của Thanh tra Chính phủ nhằm trao đổi, làm rõ và thống nhất những vấn đề liên quan đến kết quả rà soát. Báo cáo xác định việc phối hợp này cần tiếp tục được duy trì; đối với những nội dung còn ý kiến khác nhau hoặc chưa thống nhất về phương án xử lý thì cần kịp thời tổng hợp, trao đổi và thống nhất trước khi tổ chức thực hiện.

4. Kiến nghị hoàn thiện cơ chế rà soát các vụ việc phức tạp, kéo dài

Thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy việc giải quyết các vụ việc phức tạp, kéo dài không chỉ phụ thuộc vào chất lượng của quyết định giải quyết ban đầu mà còn phụ thuộc đáng kể vào khâu theo dõi, tổ chức thực hiện và xác định điểm kết thúc của vụ việc. Vì vậy, Báo cáo số 1062 đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện.

Thứ nhất, cần nghiên cứu, tổng kết thực tiễn để hoàn thiện các quy định liên quan đến tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và xử lý các vụ việc phức tạp, kéo dài, vượt cấp; đặc biệt đối với những tình huống thực tế chưa được quy định hoặc hướng dẫn thật rõ. Một vấn đề đáng chú ý là cần nghiên cứu hướng dẫn cụ thể hơn về căn cứ, điều kiện, thẩm quyền, trình tự, hình thức và hồ sơ chấm dứt xử lý vụ việc.

Thứ hai, cần nghiên cứu xây dựng tiêu chí và quy trình rà soát thống nhất. Thực tế có thể phát sinh các trường hợp rất khác nhau: vụ việc đã được giải quyết nhưng vẫn còn tổ chức thực hiện kết luận; không xác định được công dân cụ thể tiếp tục khiếu kiện; nội dung khiếu nại đã được giải quyết nhưng công trình, dự án liên quan vẫn còn vướng mắc; hoặc một vụ việc đồng thời nằm trong nhiều phạm vi quản lý khác nhau. Nếu thiếu tiêu chí và quy trình thống nhất, cùng một trạng thái vụ việc có thể được đánh giá khác nhau giữa các cơ quan hoặc địa phương. Do đó, Báo cáo đề xuất nghiên cứu xây dựng tiêu chí và quy trình rà soát thống nhất, trong đó làm rõ việc phân loại vụ việc; rà soát quá trình và kết quả giải quyết; kiểm tra kết quả tổ chức thực hiện; xác minh tình trạng đơn thư; xác định những nội dung còn phải tiếp tục xử lý; hoàn thiện hồ sơ; và xác định điều kiện để chấm dứt xử lý.

Thứ ba, cần xác định cụ thể cơ quan chủ trì, phối hợp, công việc, kết quả và thời hạn hoàn thành đối với những vụ việc còn tiếp tục giải quyết; đồng thời tăng cường trao đổi giữa cơ quan Trung ương và địa phương đối với các vụ việc còn ý kiến khác nhau. Báo cáo cũng đề nghị đối với các Bộ, ngành Trung ương, trong những vụ việc thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước chuyên ngành hoặc liên quan đến việc áp dụng pháp luật chuyên ngành, cần tăng cường phối hợp, kịp thời có ý kiến đối với những khó khăn, vướng mắc thuộc phạm vi quản lý; đồng thời qua thực tiễn cần rà soát, kiến nghị sửa đổi hoặc hướng dẫn các quy định chuyên ngành còn vướng mắc, chưa thống nhất.

Kết luận

Thực tiễn kiểm tra, rà soát các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy “giải quyết vụ việc” và “kết thúc vụ việc” là hai vấn đề có liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Một vụ việc có thể đã có quyết định giải quyết nhưng vẫn còn nội dung phải tổ chức thực hiện. Một nội dung khiếu nại có thể đã được xử lý nhưng dự án liên quan vẫn còn khó khăn cần giải quyết theo một kế hoạch khác. Ngược lại, việc không còn phát sinh đơn thư cũng chưa đương nhiên đồng nghĩa với việc hồ sơ đã đủ căn cứ để chấm dứt xử lý.

Chính vì vậy, giá trị nổi bật từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh là cách tiếp cận rà soát theo toàn bộ quá trình của vụ việc: từ nội dung ban đầu, các quyết định và kết luận đã ban hành, kết quả tổ chức thực hiện, tình trạng đơn thư, nhiệm vụ còn tồn tại cho đến việc xác định cơ quan chịu trách nhiệm và điều kiện kết thúc. Cách tiếp cận này đồng thời đòi hỏi một cơ chế chỉ đạo tập trung, phân công rõ trách nhiệm, hồ sơ đầy đủ và sự phối hợp thường xuyên giữa các cơ quan Trung ương với địa phương.

Nếu các kinh nghiệm thực tiễn này tiếp tục được tổng kết và thể chế hóa thành tiêu chí, quy trình kiểm tra, rà soát thống nhất, đây sẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả xử lý các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, hạn chế tình trạng xử lý lặp lại và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực của cơ quan hành chính nhà nước.

Th.S Đặng Thùy Trâm

Trưởng Phòng QT – TV, Trường Cán bộ Thanh tra