Khai giảng lớp bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra viên chính khóa 2-2026 tại TPHCM. Ảnh: Cảnh Nhật

Ngày 9/4, tại TPHCM, Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức lễ khai giảng lớp bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra theo vị trí việc làm ngạch thanh tra viên chính khóa 02/2026.

Tham dự lễ khai giảng có TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra; ông Bùi Duy Hiền, Phó Chánh Thanh tra TPHCM; TS Nguyễn Xuân Hồng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TPHCM, cùng đông đảo học viên là cán bộ thanh tra đang công tác tại các địa phương phía Nam.

Lớp học được đánh giá có ý nghĩa thiết thực, tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ thanh tra các tỉnh, thành khu vực phía Nam tham gia học tập ngay tại TPHCM. Đồng thời, khóa học góp phần chuẩn hóa đội ngũ, thống nhất phương pháp, quy trình nghiệp vụ trong toàn ngành Thanh tra.

Phát biểu tại lễ khai giảng, TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra nhấn mạnh, trong bối cảnh tổ chức bộ máy và yêu cầu nhiệm vụ có nhiều thay đổi, công tác bồi dưỡng cán bộ thanh tra đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Chương trình thanh tra viên chính là cấp độ đào tạo nâng cao, tập trung vào việc rèn luyện kỹ năng tổ chức thực hiện các cuộc thanh tra, xác minh khiếu nại, tố cáo và điều hành hoạt động của đoàn thanh tra.

Khóa học được triển khai theo chương trình mới, với nội dung được thiết kế theo hướng thiết thực, cập nhật các quy định pháp luật mới. Chương trình được tăng cường các chuyên đề gắn với thực tiễn, tạo điều kiện để học viên trao đổi, thảo luận và xử lý các tình huống cụ thể trong quá trình học tập.

Trong suốt thời gian khóa học, học viên sẽ được tiếp cận các nội dung quan trọng như quản lý Nhà nước về công tác thanh tra; tiếp công dân; giải quyết khiếu nại, tố cáo; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; kỹ năng của trưởng đoàn thanh tra; tổ trưởng tổ xác minh nội dung khiếu nại, tố cáo; công tác xác minh tài sản, thu nhập…

Để bảo đảm chất lượng đào tạo, lãnh đạo Trường Cán bộ Thanh tra đề nghị các học viên nghiêm túc chấp hành nội quy lớp học, chủ động nghiên cứu tài liệu và tích cực tham gia thảo luận. Việc đánh giá cuối khóa sẽ được thực hiện thông qua bài kiểm tra tổng hợp, gắn với yêu cầu vận dụng kiến thức vào thực tiễn công tác.

Thông qua khóa học, các học viên được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng tổ chức và điều hành hoạt động thanh tra, qua đó góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong giai đoạn mới.

TS.GVCC Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập ngành Thanh tra Việt Nam (23/11/1945 – 23/11/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm đã đưa ra tầm nhìn chiến lược lâu dài cho ngành Thanh tra, không chỉ giữ vai trò truyền thống là phát hiện và xử lý sai phạm, mà còn xây dựng ngành Thanh tra trở thành một thiết chế kiến tạo, minh bạch và đổi mới.

Trong bối cảnh này, hoạt động nghiên cứu khoa học của Ngành nổi bật như một yếu tố nền tảng, đi trước một bước, cung cấp dữ liệu, lý luận và phương pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác thanh tra, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước hiện đại.

Từ công cụ kiểm soát đến thiết chế kiến tạo

Một trong những thông điệp xuyên suốt trong chỉ đạo của Tổng Bí thư là yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ tư duy hoạt động thanh tra: Từ “xử lý vi phạm” sang “phòng ngừa từ xa, từ sớm”; kết hợp giữa thanh tra hành chính với thanh tra chuyên đề, giữa kiểm tra hiện trường với phân tích dữ liệu số. Thanh tra phải đi trước một bước, dự báo, cảnh báo sớm những nguy cơ, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn..

Sự chuyển đổi này, không thể thực hiện nếu thiếu nền tảng tri thức khoa học vững chắc, do đó nghiên cứu khoa học, không còn là hoạt động bổ trợ mà trở thành động lực cốt lõi giúp ngành Thanh tra thực hiện vai trò mới.

Thay vì chỉ tổng kết các vụ việc đã xảy ra, nghiên cứu khoa học cần hướng tới việc phân tích xu hướng, nhận diện nguy cơ và dự báo sớm các dạng thức vi phạm. Điều này hoàn toàn phù hợp với yêu cầu “phòng ngừa từ sớm, từ xa” mà Tổng Bí thư đã nhấn mạnh.

Có thể thấy rõ, chỉ đạo này tạo sự tương thích mạnh mẽ với tinh thần của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025, nơi nghiên cứu khoa học được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với thực tiễn và phát triển.

Nâng cao vai trò dự báo và kiến nghị chính sách

Tổng Bí thư cũng đặc biệt nhấn mạnh giá trị của hoạt động thanh tra không chỉ nằm ở việc phát hiện sai phạm, mà ở khả năng kiến nghị hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật, phát hiện và khắc phục những “khoảng trống”, “kẽ hở” trong quản lý Nhà nước và thực thi pháp luật, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới, sáng tạo và phát triển. Đây là giá trị cao nhất của hoạt động thanh tra trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và cũng chính là không gian phát huy vai trò của nghiên cứu khoa học trong ngành Thanh tra.

Thực tiễn cho thấy, nhiều bất cập trong quản lý Nhà nước xuất phát từ những “kẽ hở” chính sách hoặc sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Nếu hoạt động nghiên cứu khoa học được tổ chức tốt, các kết luận thanh tra sẽ không chỉ dừng lại ở xử lý vụ việc cụ thể, mà còn trở thành nguồn dữ liệu quý giá để phân tích, khái quát và đề xuất giải pháp mang tính hệ thống.

Nói cách khác, nghiên cứu khoa học chính là cầu nối để chuyển hóa kết quả thanh tra thành tri thức quản trị, từ đó nâng cao chất lượng hoạch định chính sách.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong nghiên cứu khoa học, từ nghiên cứu mô tả sang nghiên cứu phân tích, từ tổng kết kinh nghiệm sang phát hiện quy luật.

Gắn nghiên cứu khoa học với chuyển đổi số và hiện đại hóa

Một điểm nhấn quan trọng trong chỉ đạo của Tổng Bí thư là yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động thanh tra.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu khoa học cần đóng vai trò tiên phong trong việc phát triển các mô hình, công cụ và giải pháp công nghệ phục vụ hoạt động thanh tra.

Các hướng nghiên cứu như phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, hệ thống cảnh báo sớm sai phạm hay xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Để hiện thực hóa mục tiêu “thanh tra trên môi trường số”, ngành Thanh tra cần một hệ sinh thái nghiên cứu khoa học đủ mạnh, có khả năng tích hợp kiến thức liên ngành giữa pháp luật, công nghệ và quản trị công.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc phải thay đổi cách tổ chức nghiên cứu, tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia công nghệ, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi nội bộ ngành.

Tạo môi trường khuyến khích đổi mới và chấp nhận rủi ro

Chỉ đạo của Tổng Bí thư về việc xây dựng đội ngũ cán bộ “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động nghiên cứu khoa học.

Bởi lẽ, nghiên cứu khoa học luôn gắn liền với rủi ro và thử nghiệm. Nếu không có cơ chế bảo vệ phù hợp, cán bộ nghiên cứu sẽ khó có thể mạnh dạn theo đuổi các ý tưởng mới.

Trong bối cảnh Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 đã chính thức thừa nhận nguyên tắc chấp nhận rủi ro, chỉ đạo của Tổng Bí thư càng củng cố thêm cơ sở chính trị cho việc xây dựng một môi trường nghiên cứu cởi mở, sáng tạo trong ngành Thanh tra.

Điều quan trọng là phải phân định rõ giữa rủi ro trong nghiên cứu khoa học và sai phạm trong quản lý, từ đó có cơ chế đánh giá phù hợp, khuyến khích đổi mới nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương.

Xây dựng đội ngũ nghiên cứu khoa học chất lượng cao

Một điểm khác là Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra “liêm chính, bản lĩnh, trí tuệ, tinh thông”. Đây cũng chính là yêu cầu cốt lõi đối với đội ngũ làm công tác nghiên cứu khoa học trong ngành.

Trong bối cảnh các vấn đề quản lý ngày càng phức tạp, liên ngành và gắn với công nghệ, đội ngũ nghiên cứu không chỉ cần kiến thức pháp luật mà còn phải có khả năng phân tích dữ liệu, tư duy hệ thống và kỹ năng nghiên cứu hiện đại.

Do đó, ngành Thanh tra cần chú trọng hơn nữa công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nghiên cứu, đồng thời xây dựng cơ chế thu hút chuyên gia giỏi từ bên ngoài.

Việc hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, các trung tâm nghiên cứu chuyên sâu cũng là hướng đi cần được xem xét nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu của toàn ngành.

Một trong những điểm mới trong tư duy được thể hiện rõ qua chỉ đạo của Tổng Bí thư là coi hoạt động thanh tra như một công cụ thúc đẩy phát triển, chứ không chỉ là công cụ kiểm soát.

Để thực hiện được điều này, nghiên cứu khoa học cần đóng vai trò dẫn dắt, giúp ngành Thanh tra không chỉ phản ứng với vấn đề, mà còn chủ động định hình môi trường quản lý.

Các nghiên cứu cần tập trung vào việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao hiệu quả quản trị và tăng cường minh bạch.

Khi đó, mỗi đề tài nghiên cứu khoa học không chỉ là một sản phẩm khoa học, mà còn là một giải pháp chính sách, một công cụ hỗ trợ ra quyết định, góp phần trực tiếp vào phát triển kinh tế – xã hội.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã mở ra một tầm nhìn mới cho ngành Thanh tra, từ một cơ quan thực thi chức năng kiểm tra, giám sát trở thành một thiết chế kiến tạo phát triển.

Trong tầm nhìn đó, nghiên cứu khoa học giữ vai trò trung tâm, là nền tảng để đổi mới tư duy, nâng cao năng lực dự báo, hoàn thiện thể chế và ứng dụng công nghệ vào quản lý nhà nước.

Việc hiện thực hóa các định hướng này đòi hỏi ngành Thanh tra phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học, xây dựng đội ngũ nghiên cứu chất lượng cao và gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu với thực tiễn.

Nếu làm tốt, nghiên cứu khoa học không chỉ nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra, mà còn góp phần quan trọng vào xây dựng một nền hành chính liêm chính, minh bạch, hiệu quả, đúng như kỳ vọng và chỉ đạo của Tổng Bí thư.

TS.GVCC Nguyễn Huy Hoàng, TCBTT 

TS.GVCC Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Đây không chỉ là một sự điều chỉnh về khái niệm mà còn là bước tiến mang tính nền tảng, nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo trong toàn bộ chuỗi hoạt động nghiên cứu. Từ giai đoạn hình thành ý tưởng, phát triển, thí nghiệm cho đến ứng dụng thực tiễn, luật tạo cơ sở pháp lý để các đề tài khoa học không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà gắn chặt thực tiễn.

Đối với ngành Thanh tra, nơi nghiên cứu khoa học luôn gắn liền với quản lý Nhà nước, định hướng này vừa là cơ hội vừa là thách thức. Các cán bộ nghiên cứu phải đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng đề tài và đảm bảo giá trị thực tiễn, đồng thời đáp ứng kỳ vọng về hiệu quả quản lý, minh bạch và phục vụ người dân. Như vậy, luật không chỉ định hình lại cách nhìn về khoa học và công nghệ, mà còn thúc đẩy một bước tiến mới trong đổi mới phương pháp, tinh thần nghiên cứu và ứng dụng trong ngành Thanh tra.

Khắc phục tình trạng “nghiên cứu để nghiệm thu”

Một trong những hạn chế tồn tại trong thời gian qua là không ít đề tài khoa học sau khi hoàn thành mới chỉ dừng lại ở báo cáo tổng kết, chưa được triển khai hoặc áp dụng hiệu quả vào thực tiễn.

Tình trạng “nghiên cứu để nghiệm thu” không chỉ làm giảm giá trị của hoạt động khoa học, mà còn gây lãng phí nguồn lực và làm suy giảm niềm tin vào hiệu quả của công tác nghiên cứu khoa học trong khu vực công.

Luật mới đã đưa ra những quy định nhằm khắc phục tình trạng này, theo hướng tăng quyền tự chủ cho các tổ chức nghiên cứu trong việc khai thác, sử dụng kết quả, đồng thời gắn trách nhiệm của cơ quan chủ trì với hiệu quả ứng dụng.

Điểm cốt lõi là chuyển từ tư duy “hoàn thành đề tài” sang “tạo ra giá trị”. Theo đó, kết quả nghiên cứu không còn được đánh giá chỉ dựa trên việc nghiệm thu, mà phải thể hiện được khả năng ứng dụng và đóng góp cụ thể cho thực tiễn.

Gắn nghiên cứu với yêu cầu thực tiễn của ngành Thanh tra

Ngành Thanh tra có chức năng đặc thù trong hệ thống quản lý Nhà nước, với nhiệm vụ phát hiện, xử lý vi phạm và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật. Vì vậy, hoạt động nghiên cứu khoa học trong ngành phải bám sát thực tiễn, phục vụ trực tiếp cho công tác chuyên môn.

Trong bối cảnh các vấn đề quản lý ngày càng phức tạp, nghiên cứu khoa học cần đi trước một bước, cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách.

Các đề tài nghiên cứu cần tập trung vào những vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn như hoàn thiện cơ chế phòng, chống tham nhũng, nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo, hay đổi mới phương thức thanh tra trong điều kiện chuyển đổi số.

Đặc biệt, xu hướng ứng dụng công nghệ trong hoạt động thanh tra đang ngày càng rõ nét. Vì vậy, các nghiên cứu liên quan đến xây dựng hệ thống dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hay phát triển các công cụ hỗ trợ ra quyết định cần được ưu tiên.

Việc gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và thực tiễn không chỉ giúp nâng cao chất lượng đề tài, mà còn bảo đảm các kết quả nghiên cứu có thể được triển khai ngay trong hoạt động nghiệp vụ.

Hoàn thiện cơ chế tổ chức và ứng dụng kết quả nghiên cứu

Để bảo đảm hoạt động nghiên cứu khoa học đi đúng hướng, cần phát huy vai trò định hướng và tổ chức của cơ quan quản lý ngành trong việc xây dựng chiến lược nghiên cứu khoa học.

Một trong những yêu cầu quan trọng là thiết lập cơ chế lựa chọn đề tài theo nhu cầu thực tiễn, tránh tình trạng dàn trải, thiếu trọng tâm. Các đề tài cần xuất phát từ yêu cầu cụ thể của công tác quản lý, thay vì từ nhu cầu nội tại của đơn vị nghiên cứu.

Bên cạnh đó, cần xây dựng quy trình chuyển giao và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào hoạt động nghiệp vụ. Đây là khâu còn yếu trong thời gian qua, dẫn đến việc nhiều kết quả nghiên cứu không được khai thác hiệu quả.

Cần coi kết quả nghiên cứu là một nguồn lực quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước. Do đó, phải có cơ chế rõ ràng để đưa các kết quả này vào thực tiễn, từ việc ban hành chính sách, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ đến hỗ trợ ra quyết định.

Ngoài ra, việc tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trong và ngoài ngành, đặc biệt với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, cũng là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu.

Hướng tới nghiên cứu liên ngành và chuyển đổi số

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, hoạt động thanh tra đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả về phương thức và công cụ.

Điều này đòi hỏi các đề tài nghiên cứu phải mang tính liên ngành, kết hợp giữa pháp luật, công nghệ và quản trị công. Chỉ với cách tiếp cận này, các vấn đề phức tạp trong quản lý mới có thể được giải quyết một cách toàn diện.

Các lĩnh vực như thanh tra điện tử, phân tích dữ liệu lớn, xây dựng hệ thống giám sát thông minh không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra.

Tuy nhiên, để triển khai các hướng nghiên cứu này, cần có sự đầu tư đồng bộ về nguồn lực, từ tài chính, hạ tầng công nghệ đến con người. Đồng thời, cần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ nghiên cứu, bảo đảm đáp ứng yêu cầu của các phương thức nghiên cứu hiện đại.

Việc thúc đẩy gắn kết nghiên cứu khoa học với thực tiễn là một trong những định hướng quan trọng của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025.

Đối với ngành Thanh tra, đây là cơ hội để nâng cao giá trị của hoạt động nghiên cứu, chuyển từ “nghiên cứu để hoàn thành nhiệm vụ” sang “nghiên cứu để phục vụ phát triển”.

Khi các kết quả nghiên cứu thực sự đi vào cuộc sống, đóng góp vào việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý, nghiên cứu khoa học sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy ngành Thanh tra phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Bài 4: Đưa nghiên cứu khoa học trở thành động lực phát triển, kiến tạo giá trị mới cho ngành Thanh tra

TS.GVCC Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Theo TS.GVCC Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, đối với ngành Thanh tra, đây không chỉ là khuôn khổ pháp lý mà còn là “cú hích” chiến lược, giúp định hình lại cách tiếp cận nghiên cứu khoa học theo hướng thực tiễn, ứng dụng và gắn chặt với yêu cầu quản lý nhà nước.

Tăng tính ứng dụng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Trước đây, hoạt động nghiên cứu khoa học trong ngành Thanh tra còn mang nặng tính lý luận, thiếu gắn kết với thực tiễn hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.

Tuy nhiên, dưới tác động của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 (luật), tư duy nghiên cứu đã có sự thay đổi rõ rệt, chuyển từ “nghiên cứu để hoàn thiện lý luận” sang “nghiên cứu để giải quyết vấn đề thực tiễn”.

Điểm đột phá quan trọng của luật là nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo và tính ứng dụng. Điều này đặc biệt phù hợp với ngành Thanh tra, nơi các vấn đề phát sinh trong thực tiễn thường phức tạp, đa chiều và đòi hỏi giải pháp linh hoạt.

Chính vì thế, các đề tài nghiên cứu khoa học không còn dừng lại ở việc phân tích thực trạng mà hướng tới đề xuất giải pháp cụ thể, có khả năng triển khai ngay trong thực tiễn.

Đặc biệt, năm 2026 đánh dấu bước chuyển rõ nét trong hoạt động nghiên cứu khoa học của Thanh tra Chính phủ khi một loạt đề tài được phê duyệt theo định hướng mới.

Với 16 đề tài cấp bộ và 12 đề tài cấp cơ sở, tập trung vào những lĩnh vực then chốt như thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Trong số các đề tài cấp bộ, có thể thấy rõ, các đề tài nghiên cứu đều mang tính chiến lược và tầm nhìn dài hạn. Đơn cử như: Đề tài “Cơ sở khoa học xây dựng Chiến lược phát triển ngành Thanh tra đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045” không chỉ phục vụ công tác hoạch định chính sách mà còn giúp định hướng toàn diện cho sự phát triển của ngành.

Trong khi đó, đề tài “Hoạt động thanh tra trên môi trường điện tử” phản ánh xu hướng tất yếu của chuyển đổi số, mở ra hướng đi mới cho hoạt động thanh tra trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Một số đề tài khác mang tính thực tiễn cao như “Giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay” hay “Giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập” trực tiếp đáp ứng nhu cầu cấp thiết trong quản lý nhà nước. Đây là những lĩnh vực thường xuyên phát sinh vướng mắc, đòi hỏi phải có nghiên cứu chuyên sâu để nâng cao hiệu quả xử lý.

Đáng chú ý, các đề tài như “Kiểm soát quyền lực của chính quyền cấp cơ sở nhằm phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” hay “Đổi mới cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn” thể hiện rõ sự gắn kết giữa nghiên cứu khoa học và nhiệm vụ trọng tâm của ngành Thanh tra trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Những nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn góp phần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Bên cạnh đó, đề tài “Bảo vệ, khen thưởng người phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” cho thấy sự quan tâm đến yếu tố con người, một trong những yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng. Việc nghiên cứu cơ chế bảo vệ và khuyến khích người tố cáo sẽ góp phần tạo dựng niềm tin và thúc đẩy sự tham gia của xã hội trong đấu tranh chống tiêu cực…

Ở cấp cơ sở, các đề tài nghiên cứu cũng bám sát thực tiễn hoạt động của ngành. Chẳng hạn, đề tài “Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh trong giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài” tập trung giải quyết một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay. Đây là vấn đề không chỉ mang tính nghiệp vụ mà còn liên quan đến cơ chế phối hợp liên ngành.

Các đề tài như: “Giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền cấp cơ sở” hay “Công tác tiếp công dân, tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của chính quyền cấp tỉnh” đều hướng tới nâng cao chất lượng phục vụ người dân, giảm thiểu khiếu kiện kéo dài và phức tạp.

Một điểm nổi bật khác là sự xuất hiện của các đề tài liên quan đến chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động thanh tra, như “Chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ của Thanh tra Chính phủ”. Điều này cho thấy ngành Thanh tra đã bắt đầu tiếp cận mạnh mẽ với công nghệ, coi đây là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả công việc, giảm thiểu thủ tục hành chính và tăng cường tính minh bạch.

Ngoài ra, các đề tài về đào tạo, hợp tác quốc tế và cơ chế tổ chức như “Công tác đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học của Thanh tra Chính phủ đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới” hay “Nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực ngành Thanh tra” cho thấy sự chú trọng đến phát triển nguồn nhân lực,  yếu tố nền tảng cho mọi đổi mới.

Ba chuyển biến lớn trong tư duy nghiên cứu

Có thể khẳng định rằng, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 đã tạo ra ba chuyển biến lớn trong tư duy nghiên cứu của ngành Thanh tra.

Thứ nhất, chuyển từ tư duy nghiên cứu hàn lâm sang tư duy nghiên cứu phục vụ thực tiễn. Các đề tài hiện nay đều gắn chặt với nhiệm vụ cụ thể của ngành, góp phần giải quyết các vấn đề đang tồn tại.

Thứ hai, tăng cường tính liên ngành và tích hợp công nghệ. Nhiều đề tài đã kết hợp giữa pháp luật, quản lý nhà nước và công nghệ thông tin, mở ra hướng tiếp cận mới trong hoạt động thanh tra.

Thứ ba, nâng cao vai trò của đổi mới sáng tạo. Không chỉ dừng lại ở việc cải tiến quy trình, ngành Thanh tra đang từng bước xây dựng các mô hình, cơ chế mới phù hợp với bối cảnh hiện đại.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn một số thách thức cần được nhìn nhận. Việc triển khai kết quả nghiên cứu vào thực tiễn vẫn là “khâu yếu”, đòi hỏi phải có cơ chế gắn kết chặt chẽ hơn giữa nghiên cứu và thực thi.

 Ngoài ra, năng lực nghiên cứu của đội ngũ cán bộ vẫn cần được nâng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như công nghệ số và phân tích dữ liệu.

Trong thời gian tới, để phát huy tối đa hiệu quả của Luật, ngành Thanh tra cần tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý khoa học, khuyến khích nghiên cứu ứng dụng, tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức quốc tế. Đồng thời, cần có chính sách đãi ngộ phù hợp để thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao.

Có thể nói, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 không chỉ là nền tảng pháp lý mà còn là động lực thúc đẩy sự chuyển mình toàn diện của ngành Thanh tra. Với những bước đi đúng hướng trong năm 2026, hoạt động nghiên cứu khoa học của Thanh tra Chính phủ đang từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần xây dựng nền hành chính minh bạch, liêm chính và hiện đại.

Bài 3: Thúc đẩy gắn kết nghiên cứu với thực tiễn: Nâng cao giá trị khoa học trong ngành Thanh tra

TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Theo TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, đây được xem là dấu mốc quan trọng trong đổi mới thể chế phát triển khoa học ở Việt Nam. Điểm cốt lõi của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 (luật) không chỉ nằm ở việc hoàn thiện hành lang pháp lý, mà còn thể hiện rõ sự chuyển đổi căn bản trong tư duy quản lý, từ kiểm soát sang kiến tạo, từ ràng buộc sang khuyến khích sáng tạo.

“Đối với khu vực công nói chung và ngành Thanh tra nói riêng, sự thay đổi này mở ra một không gian mới cho hoạt động nghiên cứu khoa học, nơi các ý tưởng đổi mới có điều kiện hình thành, phát triển và gắn kết chặt chẽ hơn với yêu cầu thực tiễn”, TS Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh.

Chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”

Một trong những điểm nhấn quan trọng của luật là thay đổi phương thức quản lý hoạt động khoa học. Nếu như trước đây, các đề tài nghiên cứu khoa học phải trải qua quy trình xét duyệt nhiều tầng nấc, đặt nặng yếu tố an toàn ngay từ khâu đề xuất, thì nay cơ chế hậu kiểm được nhấn mạnh, với trọng tâm là đánh giá kết quả đầu ra.

Sự thay đổi này kéo theo điều chỉnh trong cách tiếp cận của hoạt động thanh tra. Thay vì tập trung chủ yếu vào kiểm tra thủ tục, hồ sơ ban đầu, thanh tra sẽ hướng nhiều hơn tới việc đánh giá quá trình thực hiện, chất lượng sản phẩm nghiên cứu và hiệu quả ứng dụng trong thực tiễn.

Đây là bước chuyển quan trọng, giúp giảm bớt gánh nặng hành chính, đồng thời khuyến khích các tổ chức, cá nhân mạnh dạn đề xuất những ý tưởng mới, mang tính đột phá.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, tâm lý e ngại rủi ro đã khiến không ít đề tài lựa chọn hướng đi an toàn, thiếu tính sáng tạo. Cơ chế hậu kiểm góp phần tháo gỡ rào cản này.

Tuy nhiên, hậu kiểm không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Ngược lại, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao chất lượng đánh giá, lấy kết quả thực chất làm thước đo, bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tạo động lực mới cho nghiên cứu khoa học ngành Thanh tra

Hoạt động nghiên cứu khoa học trong ngành Thanh tra luôn gắn chặt với yêu cầu thực tiễn của công tác quản lý nhà nước, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.

Trong bối cảnh đó, việc luật mới tạo ra không gian linh hoạt hơn cho nghiên cứu được đánh giá là cơ hội quan trọng để nâng cao chất lượng và tính ứng dụng của các đề tài khoa học.

Đặc thù của ngành Thanh tra đòi hỏi nghiên cứu phải “đi trước một bước”, không chỉ tổng kết thực tiễn mà còn dự báo xu hướng, nhận diện phương thức vi phạm mới.

Khi cơ chế quản lý được nới lỏng theo hướng kiến tạo, các đề tài có điều kiện tiếp cận sâu hơn với thực tiễn, từ đó đưa ra những giải pháp sát với yêu cầu quản lý.

Đáng chú ý, luật mở ra khả năng thúc đẩy mạnh mẽ các nghiên cứu ứng dụng công nghệ trong hoạt động thanh tra. Các hướng nghiên cứu như phân tích dữ liệu lớn, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm sai phạm hay phát triển mô hình thanh tra dựa trên đánh giá rủi ro đang trở nên khả thi hơn trong bối cảnh cơ chế được tháo gỡ.

Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra, giúp chuyển từ phương thức xử lý bị động sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm vi phạm.

Đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý nghiên cứu

Cùng với việc mở rộng không gian sáng tạo, luật cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý nghiên cứu khoa học trong ngành Thanh tra.

Với vai trò cơ quan quản lý Nhà nước cao nhất của ngành, Thanh tra Chính phủ cần chủ động xây dựng chiến lược nghiên cứu khoa học dài hạn, xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên gắn với yêu cầu đổi mới hoạt động thanh tra trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Một trong những yêu cầu cấp thiết là đổi mới cơ chế quản lý đề tài khoa học theo hướng giảm bớt thủ tục hành chính, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong sử dụng nguồn lực.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh hợp tác với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và huy động sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học ngoài ngành. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu, đặc biệt trong bối cảnh các vấn đề đặt ra ngày càng mang tính liên ngành và phức tạp.

Hướng tới nghiên cứu liên ngành, gắn với thực tiễn

Một trong những định hướng nổi bật trong giai đoạn tới là phát triển các đề tài nghiên cứu mang tính liên ngành, kết hợp giữa pháp luật, công nghệ và quản trị công.

Thực tiễn cho thấy, nhiều vấn đề trong lĩnh vực thanh tra hiện nay không thể giải quyết bằng cách tiếp cận đơn ngành. Sự kết hợp giữa các lĩnh vực sẽ giúp nâng cao khả năng phân tích, phát hiện và xử lý sai phạm.

Việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo hay các phương pháp phân tích hiện đại không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra, mà còn góp phần đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng minh bạch, hiện đại.

Song song với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nghiên cứu cần được chú trọng hơn nữa, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về năng lực chuyên môn và khả năng thích ứng với các phương thức nghiên cứu mới.

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 đã tạo ra bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý sang kiến tạo trong hoạt động khoa học.

Đối với ngành Thanh tra, đây không chỉ là cơ hội để đổi mới phương thức nghiên cứu, mà còn là động lực để nâng cao chất lượng tham mưu, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.

Trong bối cảnh mới, việc tận dụng hiệu quả những đổi mới của luật sẽ là yếu tố then chốt giúp ngành Thanh tra nâng tầm hoạt động nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Bài 2: Cú hích tư duy nghiên cứu của ngành Thanh tra trong kỷ nguyên số