TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Đất đai và khoáng sản – lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro về thất thoát, lãng phí

Đối với mỗi quốc gia, đất đai và tài nguyên khoáng sản luôn được xác định là những nguồn lực chiến lược, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển bền vững. Đây không chỉ là nguồn lực phục vụ tăng trưởng kinh tế mà còn gắn chặt với bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia.

Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách lớn nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng hiệu quả hai nguồn lực này. Đáng chú ý, Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách quản lý và sử dụng đất. Cùng với đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về định hướng chiến lược địa chất, khoáng sản và công nghiệp khai khoáng cũng khẳng định khoáng sản là tài sản đặc biệt của quốc gia.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai, khoáng sản vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro về thất thoát, lãng phí, thậm chí phát sinh vi phạm pháp luật. Đây là những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh lợi ích nhóm, tham nhũng, tiêu cực nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, hoạt động thanh tra được xác định là công cụ đặc biệt quan trọng để phát hiện sai phạm, chấn chỉnh công tác quản lý, đồng thời kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách. Khác với kiểm tra thường tập trung vào việc giám sát từng nội dung cụ thể, thanh tra có vai trò đánh giá toàn diện việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật; qua đó nhận diện những “điểm nghẽn” trong quản lý để kiến nghị xử lý.

Trong đề tài nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động thanh tra chuyên đề trong lĩnh vực quản lý đất đai và khai thác khoáng sản của Thanh tra Chính phủ tại các tỉnh, thành phố”, do TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra được Hội đồng tư vấn tuyển chọn nhiệm vụ khoa học và công nghệ của Thanh tra Chính phủ lựa chọn triển khai nghiên cứu cho biết, trong 5 năm qua (2020 – 2025), ngành Thanh tra đã phát hiện sai phạm kinh tế với số tiền rất lớn cùng nhiều vi phạm liên quan đến đất đai.

Riêng Thanh tra Chính phủ giữ vai trò chủ đạo trong nhiều cuộc thanh tra lớn, trong đó có 82 kết luận thanh tra đã ban hành, kiến nghị thu hồi 22.569 tỷ đồng và 578ha đất. Qua đó góp phần bảo vệ nguồn lực quốc gia, hạn chế thất thoát, lãng phí.

Thanh tra chuyên đề đất đai, khoáng sản còn những “điểm nghẽn”

Trong giai đoạn hiện nay, hoạt động thanh tra trong lĩnh vực đất đai và khai thác khoáng sản đang đứng trước nhiều yêu cầu mới.

Một mặt, yêu cầu phát triển kinh tế giai đoạn 2026 – 2030 đòi hỏi phải khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai và khoáng sản để phục vụ tăng trưởng. Mặt khác, định hướng của Đảng và Nhà nước cũng đặt ra yêu cầu ngành Thanh tra không chỉ dừng ở phát hiện, xử lý sai phạm mà còn phải góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong cơ chế, chính sách.

Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh, đây chính là yêu cầu mới đối với hoạt động thanh tra chuyên đề trong bối cảnh chuyển đổi số, tinh gọn bộ máy và đổi mới tổ chức hệ thống cơ quan thanh tra.

Đặc biệt, việc chuyển dần từ phương thức thanh tra truyền thống sang thanh tra dựa trên dữ liệu điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin đang đặt ra nhiều thách thức. Hiện nay, hệ thống cơ sở dữ liệu giữa các ngành và địa phương vẫn chưa đồng bộ; hạ tầng công nghệ còn hạn chế; năng lực ứng dụng công nghệ của đội ngũ thanh tra viên cũng chưa đồng đều.

Bên cạnh đó, thực tiễn hoạt động thanh tra chuyên đề trong lĩnh vực đất đai và khoáng sản vẫn bộc lộ một số hạn chế đáng chú ý.

Trước hết, việc xác định trọng tâm và phương thức tiến hành thanh tra vẫn phụ thuộc khá lớn vào kinh nghiệm của từng đoàn thanh tra. Trong khi đó, thực tiễn cho thấy các nhóm sai phạm trong lĩnh vực đất đai và khoáng sản có xu hướng lặp lại với tính chất tương đối rõ ràng.

Các vi phạm phổ biến trong lĩnh vực đất đai thường tập trung vào giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá; chuyển mục đích sử dụng đất trái thẩm quyền; xác định nghĩa vụ tài chính không đúng quy định (50% kết luận). Trong lĩnh vực khoáng sản, các sai phạm chủ yếu liên quan đến cấp phép không đúng thẩm quyền hoặc khai thác vượt phạm vi giấy phép (40% kết luận).

Hiệu quả sau thanh tra hiện chưa được đo lường đầy đủ và có hệ thống. Tỷ lệ thực hiện các kết luận, kiến nghị thanh tra tại một số bộ, ngành, địa phương chưa phản ánh rõ mức độ chuyển biến thực chất trong công tác quản lý nhà nước.

Ngoài ra, chức năng phát hiện bất cập trong cơ chế, chính sách để kiến nghị hoàn thiện thể chế vẫn chưa được phát huy tương xứng. Không ít cuộc thanh tra mới dừng lại ở việc phát hiện và xử lý vi phạm cụ thể mà chưa đi sâu làm rõ các nguyên nhân mang tính hệ thống.

Tổng kết thực tiễn để nâng cao chất lượng thanh tra

Theo chủ nhiệm đề tài, việc nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động thanh tra chuyên đề trong lĩnh vực quản lý đất đai và khai thác khoáng sản có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

Đề tài sẽ tập trung đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động thanh tra chuyên đề của Thanh tra Chính phủ tại các tỉnh, thành phố trong thời gian qua; phân tích rõ những kết quả đạt được, các hạn chế, tồn tại và nguyên nhân.

Tổng hợp, phân tích các kết luận thanh tra trong giai đoạn vừa qua để nhận diện rõ các nhóm vi phạm điển hình, các điểm nghẽn trong công tác quản lý đất đai và khai thác khoáng sản cũng như những khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu sẽ khái quát hóa những kinh nghiệm thực tiễn thành quy trình nghiệp vụ mang tính hệ thống, thống nhất hơn cho hoạt động thanh tra chuyên đề trong lĩnh vực đất đai và khoáng sản.

Thái Hải

(Nguồn: Thanhtra.com.vn)

Thực hiện kế hoạch của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ đã ban hành Kế hoạch số 18-KH/ĐU, ngày 12/3/2026 về tổ chức Hội thi Báo cáo viên, Tuyên truyền viên giỏi tuyên truyền Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và tuyên truyền nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2025-2030 trong Đảng bộ Chính phủ.

Trên cơ sở đó, các đảng ủy trực thuộc đã lãnh đạo đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền; tổ chức triển khai hội thi nghiêm túc, tích cực lựa chọn, giới thiệu các báo cáo viên, tuyên truyền viên tiêu biểu tham gia hội thi cấp Đảng ủy Chính phủ.

Theo đánh giá của Ban tổ chức, các đơn vị đã triển khai bài bản, có sự chuẩn bị chu đáo, tạo được sức lan tỏa trong cán bộ, đảng viên và người lao động, tiêu biểu như: Đảng ủy Thanh tra Chính phủ, Đảng ủy Bộ Tài chính, Đảng ủy Bộ Xây dựng, Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo, Đảng ủy Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Hồ sơ dự thi của 15 đảng ủy trực thuộc cho thấy, các báo cáo viên, tuyên truyền viên đã chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng, bám sát chủ đề hội thi, tập trung tuyên truyền những nội dung cốt lõi của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2025-2030.

Nội dung các chuyên đề phong phú, bao quát nhiều lĩnh vực công tác của các bộ, ngành, cơ quan, đơn vị trong Đảng bộ Chính phủ, như: Xây dựng Đảng, phát triển kinh tế – xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách hành chính, đối ngoại, giáo dục, y tế, tài chính, ngân hàng, nông nghiệp, năng lượng, an sinh xã hội và phát triển kinh tế Nhà nước.

Đặc biệt, việc chuẩn bị đề cương được các thí sinh đầu tư nghiêm túc, có chất lượng tốt, thể hiện sự nghiên cứu kỹ lưỡng các văn kiện của Đảng, sự am hiểu thực tiễn và khả năng liên hệ, vận dụng nghị quyết vào từng lĩnh vực công tác cụ thể.

Nhiều chuyên đề có cách tiếp cận mới, nội dung phong phú, gắn lý luận với thực tiễn, phản ánh rõ nhận thức, trách nhiệm và năng lực của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên trong công tác tuyên truyền, quán triệt và tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng.

Kết quả, Ban Giám khảo, Ban Tổ chức hội thi đã lựa chọn 17 thí sinh tham gia phần thi thuyết trình và trả lời câu hỏi tại Hội thi Báo cáo viên, Tuyên truyền viên giỏi Đảng bộ Chính phủ năm 2026, dự kiến tổ chức ngày 26/6 tại Hà Nội.

Cơ cấu giải thưởng, gồm có: 1 giải Nhất, 1 giải Nhì, 2 giải Ba và một số giải Khuyến khích. Ban Tổ chức hội thi sẽ lựa chọn 2 thí sinh đạt giải cao nhất tham dự Hội thi Khu vực được tổ chức trong thời gian tới.

Là 1 trong 17 thí sinh xuất sắc vào vòng thuyết trình và trả lời câu hỏi, bà Trần Thị Thu Hà, đảng viên Chi bộ Khoa Nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (Trường Cán bộ Thanh tra) thuộc Đảng ủy Thanh tra Chính phủ, chia sẻ: “Tham gia hội thi lần này, với vai trò là một đảng viên, giảng viên, tôi ý thức được trách nhiệm của mình trong việc nghiên cứu, học tập những nội dung của Nghị quyết với phương châm “Hiểu sâu – hành động đúng”. Qua đó, góp phần tuyên truyền những quan điểm, chủ trương của Nghị quyết đến gần gũi hơn với quần chúng Nhân dân. Đây cũng là cơ hội để tôi được nâng cao trình độ chuyên môn, đáp ứng yêu cầu của công việc”.

Trong quá trình xây dựng chuyên đề, bà Trần Thị Thu Hà đã dành nhiều thời gian nghiên cứu các nội dung mới của nghị quyết. Đồng thời, liên hệ với thực tiễn công tác giảng dạy về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, cải cách hành chính, chuyển đổi số của Đảng bộ Trường Cán bộ Thanh tra nói riêng và Đảng bộ Thanh tra Chính phủ nói chung.

“Theo tôi, một báo cáo viên giỏi không chỉ truyền đạt đúng nội dung nghị quyết mà còn phải truyền được cảm hứng, giúp người nghe thấy rõ ý nghĩa của từng chủ trương đối với công việc hằng ngày của mình”, bà Trần Thị Thu Hà nhấn mạnh.

Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức lớp bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành khóa 07 năm 2026. Ảnh: Cảnh Nhật

Khóa bồi dưỡng được tổ chức trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ thực hiện nhiệm vụ kiểm tra chuyên ngành.

Phát biểu tại lễ khai giảng, TS Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng Khoa Nghiệp vụ thanh tra, Trường Cán bộ Thanh tra nhấn mạnh, kiểm tra chuyên ngành là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý Nhà nước bảo đảm việc chấp hành pháp luật, duy trì kỷ cương, kỷ luật hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý trong các lĩnh vực chuyên môn.

Theo TS Lê Thanh Thủy, trước yêu cầu đổi mới phương thức quản lý và xây dựng nền hành chính hiện đại, đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra chuyên ngành cần thường xuyên được cập nhật kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ cũng như các quy định pháp luật mới để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Đại diện Trường Cán bộ Thanh tra cho biết, chương trình được thiết kế theo hướng kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, chú trọng bồi dưỡng các kỹ năng chuyên sâu trong nhận diện, phát hiện và xử lý vi phạm, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ tại các cơ quan, đơn vị.

Bên cạnh đó, khóa học cũng là diễn đàn để học viên trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, thảo luận các tình huống phát sinh trong quá trình công tác, chia sẻ những khó khăn, vướng mắc trong thực hiện nhiệm vụ. Qua đó góp phần nâng cao chất lượng tham mưu, năng lực tổ chức thực hiện và hiệu quả hoạt động kiểm tra chuyên ngành.

Trong thời gian diễn ra từ ngày 22 – 26/6, học viên sẽ được nghiên cứu nhiều chuyên đề thiết thực như tổng quan về hoạt động kiểm tra chuyên ngành; trình tự, thủ tục kiểm tra chuyên ngành; kỹ năng thực hiện quyền trong hoạt động kiểm tra; kỹ năng xây dựng văn bản; xử phạt vi phạm hành chính; phòng ngừa, phát hiện và xử lý các vi phạm thường gặp qua hoạt động kiểm tra chuyên ngành.

Thông qua chương trình, học viên được trang bị và nâng cao các kỹ năng cần thiết trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành như đánh giá việc chấp hành pháp luật, phát hiện và xử lý vi phạm, đánh giá mức độ tuân thủ của tổ chức, cá nhân, đồng thời nâng cao năng lực tham mưu, đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả quản lý Nhà nước.

Việc tổ chức lớp bồi dưỡng tiếp tục khẳng định vai trò của Trường Cán bộ Thanh tra trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra chuyên ngành có trình độ chuyên môn, bản lĩnh và năng lực thực thi công vụ, phục vụ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Cảnh Nhật

(Nguồn: Thanhtra.com.vn)

Toàn cảnh lễ khai giảng. Ảnh: TH

Lớp bồi dưỡng diễn ra từ ngày 22 – 26/6 với sự tham gia của gần 200 học viên đến từ các cục, vụ, đơn vị thuộc Thanh tra Chính phủ.

Phát biểu tại lễ khai giảng, Hiệu trưởng Nguyễn Văn Lương nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang phát triển mạnh mẽ, việc nâng cao năng lực số, đổi mới phương thức quản lý, điều hành và tổ chức thực thi nhiệm vụ trong khu vực công đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mỗi cơ quan, đơn vị và mỗi cán bộ, công chức.

Theo ông Nguyễn Văn Lương, đối với ngành Thanh tra, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ trong xử lý công việc mà còn là yêu cầu đổi mới toàn diện về tư duy quản trị, phương thức hoạt động, xây dựng và khai thác dữ liệu, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra cho rằng, việc xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra có năng lực số, khả năng thích ứng với công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và dữ liệu số, có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa ngành Thanh tra.

Lớp bồi dưỡng được tổ chức nhằm trang bị cho học viên những kiến thức nền tảng và kỹ năng thiết thực về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghệ số; góp phần hỗ trợ đội ngũ công chức Thanh tra Chính phủ thực hiện hiệu quả nhiệm vụ trong điều kiện chuyển đổi số đang được triển khai sâu rộng trong toàn ngành.

Trong thời gian học tập, các học viên sẽ được nghiên cứu, trao đổi và thực hành nhiều nội dung thiết thực thông qua 5 chuyên đề gồm: Chuyên đề tổng quan về chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo; chuyên đề an toàn, an ninh mạng; chuyên đề hoạt động thanh tra trực tuyến, từ xa; chuyên đề thực hành sử dụng các công cụ số và công cụ trí tuệ nhân tạo; chuyên đề chứng cứ điện tử và ứng dụng dữ liệu điện tử trong hoạt động nghiệp vụ.

Đội ngũ giảng viên, chuyên gia tham gia giảng dạy đến từ Thanh tra Chính phủ, MobiFone, Học viện Tòa án, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 – Bộ Công an), cùng nhiều cơ quan, đơn vị chuyên môn khác.

Hiệu trưởng Nguyễn Văn Lương bày tỏ tin tưởng, với sự chuẩn bị chu đáo của nhà trường, sự tâm huyết của đội ngũ giảng viên cùng tinh thần học tập nghiêm túc của các học viên, lớp bồi dưỡng sẽ đạt được mục tiêu đề ra, góp phần nâng cao năng lực số và thúc đẩy hiệu quả chuyển đổi số trong hoạt động của Thanh tra Chính phủ.

Việt Anh

Cải cách hành chính đặt ra yêu cầu mới với công tác thanh tra công vụ

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách lớn nhằm thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính (TTHC), đơn giản hóa quy trình giải quyết hồ sơ và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Đặc biệt, trong Chương trình tổng thể cải cách hành chính Nhà nước giai đoạn 2021 – 2030, cải cách TTHC và hiện đại hóa nền hành chính được xác định là nhiệm vụ then chốt. Các nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đều nhấn mạnh yêu cầu cắt giảm thời gian xử lý, chi phí tuân thủ, điều kiện kinh doanh; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

Tại đề tài khoa học “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn thanh tra thực hiện công vụ của cán bộ, công chức, viên chức trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp” do ThS Phạm Thị Thu Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm được Hội đồng tư vấn tuyển chọn nhiệm vụ khoa học và công nghệ của Thanh tra Chính phủ lựa chọn triển khai nghiên cứu nhấn mạnh, việc giải quyết TTHC nhanh chóng, thuận lợi không chỉ giúp giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp mà còn tạo dựng niềm tin vào bộ máy hành chính, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.

Cùng với đó, việc sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tăng cường phân cấp, phân quyền đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động quản lý nhà nước nói chung và công tác thanh tra nói riêng.

Trong bối cảnh này, thanh tra thực hiện công vụ đối với cán bộ, công chức, viên chức trong giải quyết TTHC và cung cấp dịch vụ công có vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là công cụ kiểm soát việc thực thi chính sách, pháp luật; kịp thời phát hiện những bất cập, hạn chế trong tổ chức thực hiện để chấn chỉnh, xử lý và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Hiệu quả sau thanh tra công vụ vẫn còn khoảng trống

Thực tiễn cho thấy, trong giai đoạn 2023 – 2024, Thanh tra Chính phủ và cơ quan thanh tra các cấp đã triển khai nhiều cuộc thanh tra liên quan đến việc thực hiện công vụ trong giải quyết TTHC và cung cấp dịch vụ công.

Qua thanh tra, nhiều tồn tại, hạn chế đã được phát hiện, qua đó góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, chấn chỉnh tác phong thực thi công vụ của cán bộ, công chức, viên chức.

Nhiều kiến nghị thanh tra đã giúp các bộ, ngành, địa phương rà soát, sửa đổi quy trình xử lý hồ sơ, tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu và nâng cao chất lượng phục vụ.

Tuy nhiên, theo kết quả tổng hợp ban đầu của đề tài, vẫn còn không ít hạn chế mang tính hệ thống.

Một số bộ, ngành, địa phương còn chậm ban hành hoặc cập nhật văn bản triển khai cải cách hành chính và kiểm soát TTHC. Việc công khai, minh bạch thủ tục ở một số nơi chưa kịp thời, chưa đầy đủ.

Tình trạng hồ sơ giải quyết chậm hạn, quá hạn vẫn xảy ra ở một số lĩnh vực. Tỷ lệ số hóa hồ sơ và khai thác dữ liệu điện tử chưa đạt kỳ vọng; khoảng cách giữa tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến sẵn sàng và tỷ lệ phát sinh hồ sơ trực tuyến thực tế còn khá lớn.

 

 

Theo bà Phạm Thị Thu Hiền, một trong những bất cập lớn hiện nay là nhiều kinh nghiệm thực tiễn từ các cuộc thanh tra vẫn chưa được hệ thống hóa thành quy trình nghiệp vụ thống nhất.

Mỗi cuộc thanh tra thường được tiến hành độc lập; những mô hình hay, cách làm hiệu quả chưa được tổng hợp đầy đủ để chia sẻ, nhân rộng trong toàn ngành.

Bên cạnh đó, việc đánh giá hiệu quả sau thanh tra công vụ trong giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công vẫn còn là khoảng trống. Nhiều kết luận, kiến nghị thanh tra đã được ban hành nhưng chưa có cơ chế theo dõi, đo lường toàn diện mức độ chuyển biến trong thực tiễn.

Tổng kết thực tiễn để hoàn thiện nghiệp vụ thanh tra

Theo chủ nhiệm đề tài, việc nghiên cứu, tổng kết thực tiễn thanh tra thực hiện công vụ trong giải quyết TTHC và cung cấp dịch vụ công hiện nay có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

Trước hết, đề tài sẽ tập trung đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động thanh tra trong lĩnh vực này; phân tích những kết quả đạt được, chỉ ra các hạn chế, tồn tại và nguyên nhân.

Đồng thời, nhóm nghiên cứu sẽ làm rõ những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác thanh tra trong bối cảnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, tinh gọn bộ máy và đổi mới mô hình tổ chức hệ thống cơ quan thanh tra.

Một nội dung quan trọng khác là tổng kết, khái quát hóa kinh nghiệm thực tiễn từ các cuộc thanh tra công vụ của cán bộ, công chức, viên chức trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp đã triển khai để xây dựng quy trình nghiệp vụ mang tính thống nhất, bài bản và có thể áp dụng rộng rãi trong toàn ngành.

Theo bà Hiền, mục tiêu cuối cùng của đề tài không chỉ dừng lại ở việc tổng kết thực trạng mà còn hướng tới xây dựng các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả thanh tra công vụ.

Trong đó, đáng chú ý là các giải pháp về hoàn thiện thể chế; đổi mới phương pháp thanh tra theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ và dữ liệu số; nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ thanh tra viên; đồng thời hoàn thiện cơ chế giám sát việc thực hiện kết luận, kiến nghị sau thanh tra.

Kết quả nghiên cứu được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng để nâng cao chất lượng thanh tra thực hiện công vụ trong giải quyết TTHC và cung cấp dịch vụ công, góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Thái Hải

(Nguồn: Thanhtra.com.vn)

TS. Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ. Ảnh:VL

Từ “tiếp nhận đơn thư” đến thiết chế của nền quản trị hiện đại

Theo TS. Trần Đăng Vinh, công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo không chỉ là hoạt động bảo đảm quyền hiến định của công dân mà đang trở thành một thiết chế quan trọng của nền quản trị quốc gia hiện đại. Đây là kênh kết nối trực tiếp giữa Nhà nước với Nhân dân, đồng thời là công cụ phản ánh chất lượng điều hành, hiệu quả thực thi chính sách và mức độ hài lòng của người dân đối với bộ máy công quyền.

Cách tiếp cận này cho thấy một sự thay đổi đáng kể về triết lý hành động. Nếu trước đây trọng tâm là tiếp nhận và xử lý từng vụ việc cụ thể, thì trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra là phải nhìn các vụ việc như những tín hiệu cảnh báo về những vấn đề tồn tại trong quản lý nhà nước.

Nói cách khác, khiếu nại, tố cáo không chỉ là hệ quả của một quyết định hành chính hay một tranh chấp cụ thể. Đó còn là nguồn dữ liệu quan trọng để nhận diện những bất cập của cơ chế, chính sách và quá trình tổ chức thực hiện.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng thuận từ nhiều chuyên gia tham dự hội thảo. PGS.TS. Trương Thị Hồng Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu – Tổng hợp, Ban Nội chính Trung ương. Nhìn nhận công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo như một “kênh cảm biến chính sách”, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các nguy cơ xung đột xã hội. Trong khi đó, ThS. Nguyễn Văn Lương cho rằng hoạt động thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo cần chuyển trọng tâm từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa, cảnh báo và quản trị rủi ro.

Từ góc độ quản trị công hiện đại, hiệu quả của công tác tiếp dân không nên chỉ được đo bằng số lượng buổi tiếp dân hay số vụ việc được giải quyết. Quan trọng hơn là khả năng tạo đồng thuận xã hội, giảm phát sinh khiếu kiện kéo dài và nâng cao niềm tin của người dân đối với chính quyền.

Dữ liệu số sẽ thay đổi cách tiếp công dân và giải quyết khiếu nại

Một trong những điểm nhấn nổi bật trong tham luận của TS. Trần Đăng Vinh là định hướng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên thông quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Theo đó, dữ liệu cần được kết nối thông suốt từ cấp xã, cấp tỉnh đến Trung ương, hình thành một hệ thống thống nhất, cập nhật theo thời gian thực. Khi đó, cơ quan quản lý không chỉ biết một vụ việc đang được xử lý ở đâu mà còn có thể theo dõi tiến độ, phát hiện điểm nghẽn và đánh giá trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan.

Ý tưởng này có sự tương đồng với tham luận của ThS. Nguyễn Hồng Điệp – Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương (Thanh tra Chính phủ) về nền tảng quản lý công tác khiếu nại, tố cáo quốc gia. Theo ông, chuyển đổi số trong lĩnh vực này không đơn thuần là số hóa hồ sơ mà là chuyển từ tư duy lưu trữ sang tư duy quản trị dữ liệu.

Xa hơn, TS. Trần Văn Long, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Thanh tra Chính phủ đề xuất khai thác dữ liệu điện tử để nhận diện dấu hiệu bất thường, thay vì chỉ kiểm tra hồ sơ theo phương thức truyền thống. Trong khi đó, GS.TS Vũ Công Giao – Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng AI và Big Data có thể hỗ trợ phân tích các mô hình hành vi, nhận diện xu hướng khiếu kiện và cảnh báo sớm những nguy cơ phát sinh điểm nóng.

Nếu được triển khai đồng bộ, hệ thống dữ liệu liên thông sẽ giúp ngành Thanh tra chuyển từ trạng thái “phản ứng” sang trạng thái “chủ động”. Thay vì chờ khiếu kiện xảy ra mới xử lý, cơ quan quản lý có thể dự báo những khu vực, lĩnh vực hoặc dự án có nguy cơ phát sinh tranh chấp để kịp thời điều chỉnh chính sách và phương thức quản lý.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để hình thành mô hình tiếp công dân trực tuyến, giảm khoảng cách địa lý, tiết kiệm thời gian và tăng tính minh bạch trong quá trình giải quyết vụ việc.

Trách nhiệm người đứng đầu và nghệ thuật đối thoại từ cơ sở

Dù công nghệ có phát triển đến đâu, TS. Trần Đăng Vinh cho rằng yếu tố quyết định vẫn là con người, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu.

Trong nhiều trường hợp, một cuộc đối thoại trực tiếp, thẳng thắn và cầu thị có thể tháo gỡ những khúc mắc tồn tại nhiều năm. Ngược lại, sự chậm trễ, né tránh hoặc thiếu trách nhiệm rất dễ khiến những mâu thuẫn nhỏ trở thành khiếu kiện kéo dài, thậm chí phát sinh điểm nóng về an ninh, trật tự.

Từ thực tiễn đó, ông đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý theo hướng xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền trong công tác tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Quan điểm này cũng được TS. Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ thanh tra đồng tình khi đề xuất xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá trách nhiệm giải trình của người đứng đầu trên nền tảng dữ liệu số. Trong khi đó, các nghiên cứu của PGS.TS Đoàn Thị Tố Uyên và ThS. Nguyễn Duy Nghĩa đến từ Trường Đại học Luật Hà Nội đều cho thấy đối thoại trực tiếp tại cơ sở là giải pháp hiệu quả để giảm căng thẳng, tạo đồng thuận và hạn chế khiếu kiện vượt cấp.

Quan trọng hơn, cùng với việc đề cao trách nhiệm, cần có cơ chế bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm khi xử lý các vụ việc phức tạp, tồn đọng kéo dài. Bởi trong nhiều trường hợp, giải quyết dứt điểm một vụ việc không chỉ cần đúng pháp luật mà còn cần sự linh hoạt, bản lĩnh và tinh thần phụng sự Nhân dân.

Tầm nhìn mà TS. Trần Đăng Vinh đưa ra không dừng lại ở việc hoàn thiện quy trình tiếp dân hay giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đó là hình ảnh về một hệ thống quản trị hiện đại, nơi dữ liệu được kết nối, trách nhiệm được lượng hóa và người dân thực sự trở thành trung tâm của nền hành chính phục vụ.

Khi mỗi phản ánh của người dân được lắng nghe, mỗi vụ việc được giải quyết minh bạch và mỗi nguy cơ xung đột được nhận diện từ sớm, đó không chỉ là thành công của ngành Thanh tra mà còn là nền tảng để củng cố “thế trận lòng dân” – nguồn lực quan trọng nhất cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Minh Nghĩa – Vũ Linh

(Nguồn: Thanhtra.com.vn)

Toàn cảnh Hội thảo khoa học quốc gia về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong kỷ nguyên mới. Ảnh: MN

Tại Hội thảo khoa học quốc gia về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong kỷ nguyên mới diễn ra tại Nha Trang ngày 18-19/6/2026, nhiều chuyên gia đã cùng chỉ ra rằng, đổi mới phương thức hoạt động thanh tra không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu của quá trình hiện đại hóa nền quản trị quốc gia.

Từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị quốc gia

Trong tham luận dẫn đề của hội thảo, ThS. Nguyễn Văn Lương, Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra cho rằng, những thay đổi của mô hình quản trị quốc gia đang đặt ra các yêu cầu hoàn toàn mới đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước. Nếu trước đây trọng tâm là thực hiện đúng quy định và bảo đảm trật tự quản lý hành chính, thì hiện nay mục tiêu lớn hơn là tạo lập môi trường phát triển thuận lợi, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Sự thay đổi đó kéo theo hàng loạt yêu cầu mới: tăng tính công khai, minh bạch; nâng cao trách nhiệm giải trình; quản trị dựa trên dữ liệu; thúc đẩy sự tham gia của người dân và tăng cường kiểm soát quyền lực gắn với phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Nhìn dưới góc độ này, hoạt động thanh tra không thể tiếp tục vận hành chủ yếu theo tư duy “hậu kiểm”, phát hiện sai phạm sau khi sự việc đã xảy ra. Nhiều chuyên gia tại hội thảo cùng chung nhận định rằng, nếu chỉ tập trung xử lý vi phạm, thanh tra sẽ luôn ở thế đi sau thực tiễn.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, khi phân tích xu hướng quản trị công hiện đại cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ mô hình quản lý sang mô hình quản trị, trong đó dữ liệu, minh bạch và trách nhiệm giải trình trở thành những yếu tố cốt lõi.

Điều đó đồng nghĩa vai trò của thanh tra phải được mở rộng. Không chỉ kiểm tra tính tuân thủ pháp luật, thanh tra còn phải tham gia nhận diện rủi ro, cảnh báo nguy cơ và góp phần hoàn thiện chính sách trước khi sai phạm xảy ra.

Thanh tra không chỉ xử lý vi phạm mà phải phòng ngừa từ sớm, từ xa

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất trong tham luận của ThS. Nguyễn Văn Lương là đề xuất chuyển trọng tâm hoạt động thanh tra từ “xử lý vi phạm” sang “phòng ngừa từ sớm, từ xa” trên cơ sở quản trị rủi ro và khai thác dữ liệu.

Theo đó, việc xây dựng kế hoạch thanh tra không nên dựa chủ yếu vào cơ chế phân công hành chính hoặc phản ánh sau khi sự việc phát sinh, mà phải dựa trên phân tích dữ liệu, đánh giá mức độ rủi ro và xác định chính xác các lĩnh vực, địa bàn, dự án có nguy cơ vi phạm cao.

Cách tiếp cận này cũng được TS. Đinh Văn Minh – nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ và nhiều chuyên gia về kiểm soát quyền lực đồng tình khi cho rằng, hiệu quả của thanh tra trong giai đoạn mới không nên chỉ đo bằng số cuộc thanh tra, số tiền thu hồi hay số vụ việc xử lý. Quan trọng hơn là khả năng phòng ngừa sai phạm, bịt kín các kẽ hở trong quản lý và giảm thiểu rủi ro cho hệ thống.

Đây là sự thay đổi mang tính bản chất.

Nếu trước đây thanh tra được nhìn nhận như công cụ xử lý sai phạm thì trong mô hình mới, thanh tra phải trở thành thiết chế cảnh báo sớm. Một dự án đầu tư công có dấu hiệu chậm tiến độ, một cơ sở dữ liệu đất đai xuất hiện bất thường, hay một hệ thống đấu thầu điện tử phát sinh chỉ số rủi ro cao đều phải được nhận diện trước khi trở thành vụ việc thanh tra.

Ở góc độ rộng hơn, thanh tra không chỉ phát hiện vi phạm mà còn phải chỉ ra nguyên nhân phát sinh vi phạm. Giá trị lớn nhất của kết luận thanh tra không phải ở việc xác định ai sai, mà ở khả năng kiến nghị sửa đổi cơ chế, chính sách để ngăn chặn những sai phạm tương tự trong tương lai.

Dữ liệu và công nghệ sẽ định hình diện mạo mới của ngành Thanh tra

Nếu quản trị rủi ro là thay đổi về tư duy thì chuyển đổi số chính là thay đổi về công cụ thực hiện.

Trong nhiều tham luận tại hội thảo, đặc biệt là các nghiên cứu của Ths. Phạm Trần Tuấn (Trưởng phòng Hành chính – Tổ chức, Trường Cán bộ Thanh tra) và các chuyên gia về thanh tra số, dữ liệu được xem là nền tảng của phương thức thanh tra mới.

Theo đề xuất của ThS. Nguyễn Văn Lương, cần xây dựng trung tâm dữ liệu dùng chung và liên thông cho ngành Thanh tra; thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa các cơ quan như thuế, hải quan, đất đai, đấu thầu và cơ quan thanh tra. Khi đó, hệ thống có thể tự động phân tích dữ liệu, nhận diện các dấu hiệu bất thường và cảnh báo những “điểm đỏ” rủi ro.

Thay vì thanh tra diện rộng, cơ quan thanh tra có thể tập trung nguồn lực vào những địa chỉ có nguy cơ sai phạm cao nhất.

Một điểm đáng chú ý khác là khái niệm “thanh tra viên công nghệ” lần đầu tiên được đặt ra một cách rõ nét. Trong tương lai, thanh tra viên không chỉ cần kiến thức pháp luật và nghiệp vụ truyền thống, mà còn phải có khả năng phân tích dữ liệu, hiểu biết về tài chính số, an ninh mạng và công nghệ thông tin.

Điều này phản ánh một thực tế rằng, sai phạm trong thời đại số cũng đang thay đổi nhanh chóng. Khi giao dịch điện tử, tài sản số và dữ liệu lớn trở thành một phần của đời sống kinh tế – xã hội, năng lực phát hiện và kiểm soát rủi ro của ngành Thanh tra cũng phải được nâng lên tương ứng.

Từ góc nhìn quản trị quốc gia, đổi mới phương thức hoạt động thanh tra thực chất là một phần của quá trình hiện đại hóa bộ máy nhà nước. Khi dữ liệu trở thành nguồn lực quản trị, khi trách nhiệm giải trình được đặt lên hàng đầu và khi kiểm soát quyền lực được thực hiện bằng những công cụ hiện đại hơn, ngành Thanh tra sẽ không chỉ là cơ quan phát hiện sai phạm mà còn là một thiết chế góp phần kiến tạo nền quản trị minh bạch, hiệu quả và phát triển bền vững.

Đó cũng là thách thức, nhưng đồng thời là cơ hội để ngành Thanh tra chuyển mình từ một cơ quan kiểm tra, giám sát truyền thống trở thành một chủ thể quan trọng trong kiến trúc quản trị quốc gia của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Minh Nghĩa

(Minh Nghĩa – Vũ Linh)