Một trong những định hướng quan trọng được đề ra trong dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng là tập trung xây dựng, hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng nhận diện hệ thống thể chế phát triển chưa đồng bộ, trở thành “điểm nghẽn của điểm nghẽn”.
Vì vậy, một trong những định hướng quan trọng được đưa ra trong dự thảo văn kiện là tập trung xây dựng, hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm và các thể chế khác là rất quan trọng.
Cần “một đường cao tốc số” cho hệ thống pháp luật
Khi góp ý, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy đồng tình với dự thảo Báo cáo Chính trị khi xác định xây dựng và hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược trong giai đoạn mới.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy. Ảnh: P.Thắng
Theo bà, tư duy coi thể chế là nền tảng của phát triển, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng vì chỉ khi thể chế thông suốt, quản trị quốc gia mới hiệu quả và niềm tin xã hội mới được củng cố.
Những năm gần đây, bà Thủy đánh giá hệ thống pháp luật đã có rất nhiều bước tiến quan trọng, đổi mới về tư duy lập pháp. Song một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật khiến việc thực thi vừa khó khăn, vừa dễ phát sinh rủi ro pháp lý.
“Người dân, doanh nghiệp, thậm chí cả các cơ quan Nhà nước cũng hết sức lúng túng khi không biết văn bản nào còn hiệu lực và những điều khoản nào đã được sửa đổi, bổ sung”, bà Thủy nêu.
Từ thực tế đó, bà Thủy đề nghị bổ sung nhiệm vụ xây dựng và phát triển hệ thống pháp luật máy đọc vào mục tiêu đột phá chiến lược về thể chế.
Theo bà, đây không chỉ là cải tiến về mặt kỹ thuật, mà là bước đột phá giúp hệ thống pháp luật Việt Nam minh bạch, thống nhất, dễ tiếp cận và tự phát hiện mâu thuẫn.
“Nền kinh tế muốn cất cánh cần phải có nhiều đường cao tốc, đường sắt tốc độ cao. Hệ thống pháp luật – nền tảng của quản trị quốc gia cũng cần một đường cao tốc số để vận hành thông suốt, tránh ách tắc và lỗi kết nối, đường cao tốc đó chính là luật máy đọc”, bà Thủy nói và đề nghị xác lập chuẩn dữ liệu quốc gia về pháp luật.
Cùng với đó, theo bà Thủy, cần đẩy mạnh công khai, minh bạch và phản biện xã hội trong quá trình lập pháp.
“Cải cách pháp luật trong giai đoạn tới không nên chỉ dừng ở việc ban hành mới hay sửa đổi, bổ sung các luật mà cần tái thiết toàn bộ hệ thống điều hành pháp luật quốc gia”, bà Thủy góp ý và nhấn mạnh “pháp luật phải trở thành hạ tầng của phát triển chứ không còn là rào cản”.
Thể chế là trụ cột chính kiến tạo phát triển trong kỷ nguyên mới
Đại biểu Quốc hội Mai Văn Hải (Thanh Hóa) nhận định Quốc hội, Chính phủ vừa qua rất nỗ lực để xây dựng, hoàn thiện pháp luật, tạo điều kiện cho thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.
Song theo ông Hải, thực tế vẫn có một số dự án luật khi ban hành bị “mắc” và rất khó thực hiện. Vì vậy, ông đề nghị, Đại hội XIV của Đảng cần tiếp tục nghiên cứu để có quan điểm, sự lãnh đạo với công tác xây dựng pháp luật, làm sao đổi mới tư duy trong công tác lập pháp và tính khả thi, tổ chức thực hiện trong thực tiễn, tránh tình trạng luật vừa ban hành đã vướng.
Đại biểu Quốc hội Vũ Xuân Hùng (Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại). Ảnh: P.Thắng
Đại biểu Quốc hội Vũ Xuân Hùng (Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại) cũng tán thành với quan điểm “thể chế là đột phá chiến lược và là trụ cột chính kiến tạo phát triển trong kỷ nguyên mới”.
Nhấn mạnh vấn đề cốt lõi là phải chuyển từ cơ chế “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, ông Hùng cho rằng muốn kiến tạo phát triển được phải thể chế rõ vai trò của Nhà nước và chính quyền số, thể chế hóa dữ liệu quốc gia và coi dữ liệu quốc gia là tài nguyên chiến lược, là mạch máu, xương sống trong kiến tạo.
Trong thời kỳ hội nhập với chuyển đổi số, theo ông Hùng, nếu không triển khai được việc này từ trên xuống dưới sẽ rất khó phát triển.
Đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh (Khánh Hòa) đồng tình với nhận định thể chế là một trong những đột phá chiến lược, nhưng cũng đang là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” nên cần quyết tâm tháo gỡ.
Về nguyên nhân của điểm nghẽn, ông Thịnh chỉ ra phần khách quan khi các mối quan hệ xã hội hiện nay phát triển rất nhanh và mạnh mẽ, cùng rất nhiều yếu tố mới xuất hiện về khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo… nên hệ thống pháp luật có phần chưa theo kịp.
Bên cạnh đó, ông cho rằng có phần nguyên nhân do “cài cắm lợi ích” trong công tác xây dựng pháp luật. Điều này dẫn đến luật ban hành đúng trình tự, thủ tục nhưng khi đi vào thực tiễn lại khó triển khai do “tầng lợi ích cài cắm”.
Nhấn mạnh cần nhìn nhận đúng nguyên nhân để tháo gỡ điểm nghẽn, ông Thịnh đề xuất lập một Ban Chỉ đạo về xây dựng thể chế, kiểm soát tình trạng “cài cắm lợi ích” trong làm luật.
Cùng với nỗ lực xây dựng thể chế tốt, theo đại biểu Quốc hội Khánh Hòa, cần kiên quyết xử lý những trường hợp văn bản pháp luật không đảm bảo chất lượng.
Hương Giang
(Nguồn: Thanhtra.com.vn)