5 dấu ấn nổi bật dưới đây phản ánh rõ nét vai trò của công tác pháp chế trong việc thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và phục vụ yêu cầu phát triển của ngành Thanh tra trong giai đoạn mới.
Trong năm 2025, công tác xây dựng pháp luật tiếp tục được Ban Thường vụ Đảng ủy và lãnh đạo Thanh tra Chính phủ xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển của ngành. Việc tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đã tạo chuyển biến rõ nét trong công tác xây dựng pháp luật, từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho tổ chức và hoạt động của hệ thống cơ quan thanh tra.
Ảnh: Dương Trang
Công tác pháp chế của ngành được triển khai trên cơ sở quán triệt nghiêm túc các nghị quyết trụ cột của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Tinh thần của nghị quyết này được cụ thể hóa bằng việc ban hành kế hoạch tổ chức thực hiện trong toàn ngành. Đồng thời, được quán triệt xuyên suốt trong quá trình xây dựng các dự án luật quan trọng và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.
Trên cơ sở đó, ngành Thanh tra tập trung xây dựng, sửa đổi các quy định pháp luật xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, phục vụ trực tiếp các lĩnh vực trọng tâm như thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn, qua đó góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và năng lực hoạt động của hệ thống cơ quan thanh tra.
Trong quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy Nhà nước, công tác pháp chế của ngành Thanh tra đã phát huy tốt vai trò tham mưu, góp phần quan trọng vào việc hình thành cơ sở pháp lý cho việc tổ chức lại hệ thống cơ quan thanh tra theo hướng tinh, gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
Thanh tra Chính phủ đã tham mưu giúp Chính phủ trình Quốc hội thông qua Nghị quyết số 190/2025/QH15, quy định việc xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước, trong đó Điều 7 quy định về hoạt động thanh tra, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc tổ chức, vận hành hệ thống thanh tra trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy.
Đầu tháng 5/2025, Thanh tra Chính phủ đã tổ chức các hội nghị bàn giao, tiếp nhận thanh tra của 12 bộ, ngành về Thanh tra Chính phủ. Ảnh: Thái Hải
Cùng với đó, Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đã tham mưu Đảng ủy Chính phủ trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 134-KL/TW ngày 28/3/2025 về Đề án sắp xếp hệ thống cơ quan thanh tra tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Đây là văn bản có ý nghĩa định hướng chiến lược, làm cơ sở chính trị, pháp lý cho việc tổ chức lại toàn diện hệ thống cơ quan thanh tra trong phạm vi cả nước.
Triển khai Kết luận số 134-KL/TW, Thanh tra Chính phủ đã tham mưu xây dựng Quyết định số 755/QĐ-TTg ngày 13/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ và ban hành Quyết định số 145/QĐ-TTCP ngày 14/4/2025 của Tổng Thanh tra Chính phủ, kịp thời cụ thể hóa chủ trương của Đảng thành kế hoạch hành động, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thực hiện.
Cũng trên cơ sở đó, Tổng Thanh tra Chính phủ đã ban hành 22 quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các cục, vụ, đơn vị trực thuộc, hoàn thiện khung pháp lý cho việc vận hành bộ máy theo mô hình tổ chức mới.
Việc chủ động tham mưu, xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý phục vụ sắp xếp tổ chức bộ máy đã góp phần bảo đảm quá trình tinh gọn hệ thống cơ quan thanh tra được triển khai đúng chủ trương, đúng pháp luật. Qua đó, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của ngành trong giai đoạn mới.
Trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ngành Thanh tra đã chủ động hoàn thiện hệ thống pháp luật, kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương. Trọng tâm là việc xây dựng và trình Quốc hội thông qua Luật Thanh tra năm 2025, trong đó quy định rõ vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra tỉnh; đồng thời làm rõ trách nhiệm của UBND cấp xã và các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh trong công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.
Cùng với đó, ngành Thanh tra đã tham mưu ban hành Nghị định số 141/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực quản lý Nhà nước của Thanh tra Chính phủ, Thông tư số 02/2025/TT-TTCP ngày 25/6/2025 hướng dẫn thực hiện hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong điều kiện tổ chức mới, qua đó bảo đảm sự thống nhất, thông suốt trong tổ chức thực hiện pháp luật.
Ngành Thanh tra đã chủ động hoàn thiện hệ thống pháp luật, kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương. Ảnh đồ hoạ: Bảo Anh/Nguồn: Quochoi.vn
Đồng thời, việc hoàn thiện pháp luật thông qua sửa đổi, bổ sung Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và Luật Tiếp công dân đã được thực hiện đồng bộ, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Không chỉ ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Thanh tra Chính phủ còn triển khai các giải pháp hỗ trợ kịp thời từ thực tiễn. Thanh tra Chính phủ thành lập bộ phận thường trực và thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh, kiến nghị đã tạo kênh trao đổi trực tiếp, giúp các bộ, ngành, địa phương kịp thời được hướng dẫn, giải đáp những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.
Bên cạnh đó, ngành Thanh tra đã tổ chức tập huấn trực tuyến trên phạm vi toàn quốc cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã về thực hiện các quy định pháp luật trong lĩnh vực tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, góp phần nâng cao năng lực thực thi pháp luật ngay từ cơ sở.
Không chỉ ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Thanh tra Chính phủ còn triển khai các giải pháp hỗ trợ kịp thời từ thực tiễn. Ảnh: Bảo Anh
Một trong những kết quả tạo dấu ấn nổi bật trong công tác xây dựng pháp luật của ngành là với thời gian ngắn, từ tháng 3/2025 đến đầu tháng 8/2025, Thanh tra Chính phủ đã tham mưu Chính phủ xây dựng, trình Quốc hội thông qua Luật Thanh tra (sửa đổi), trình Chính phủ ban hành 04 nghị định (Nghị định số 109/2025/NĐ-CP; 141/2025/NĐ-CP; 216/2025/NĐ-CP; 217/2025/NĐ-CP), đồng thời ban hành 03 thông tư (Thông tư 01/2025/TT-TTCP; Thông tư 02/2025/TT-TTCP; Thông tư 01/2025/TT-TTCP) theo tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng” nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho tổ chức, hoạt động của cơ quan thanh tra và các lĩnh vực quản lý Nhà nước của Thanh tra Chính phủ.
Ảnh đồ hoạ: Bảo Anh
Đáng chú ý, Luật Thanh tra 2025 còn được công nhận là 1 trong 8 công trình tiêu biểu chào mừng Đại hội Đảng bộ Chính phủ lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng và ý nghĩa của một đạo luật quan trọng đối với ngành Thanh tra, mà còn là nguồn động viên, cổ vũ thiết thực, tạo động lực tinh thần to lớn đối với đội ngũ làm công tác xây dựng pháp luật trong toàn ngành.
Cùng với Luật Thanh tra sửa đổi, Thanh tra Chính phủ còn tham mưu xây dựng và trình Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo; ban hành thêm 3 thông tư (Thông tư 04/2025/TT-TTCP; Thông tư 05/2025/TT-TTCP; Thông tư 06/2025/TT-TTCP) quy định chi tiết hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Những văn bản này đã góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật của ngành Thanh tra tiếp tục được triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, gắn chặt với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và ổn định tình hình khiếu nại, tố cáo ngay từ cơ sở.
Trọng tâm tuyên truyền tập trung vào pháp luật về thanh tra, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; làm rõ quy trình, trình tự, thẩm quyền giải quyết để hạn chế tình trạng khiếu nại, tố cáo vượt cấp, trái quy định. Đồng thời đề cao trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền các cấp, nhất là trong điều kiện phân định thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã theo mô hình mới.
Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật của ngành Thanh tra tiếp tục được triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm. Ảnh TH: Bảo Anh/nguồn: Báo Thanh tra
Năm 2025, Thanh tra Chính phủ đã phối hợp với các cơ quan báo chí tuyên truyền sâu rộng các chủ trương, chính sách và văn bản pháp luật quan trọng như Kết luận số 134-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Luật Thanh tra năm 2025, các nghị định về tổ chức bộ máy và phân định thẩm quyền chính quyền địa phương 2 cấp, cùng các thông tư hướng dẫn thi hành, qua đó góp phần tạo sự thống nhất trong nhận thức và tổ chức thực hiện trong toàn ngành và ở địa phương.
Đáng chú ý, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục được duy trì thông qua bộ tài liệu tuyên truyền về khiếu nại, tố cáo bằng nhiều hình thức và bằng 5 thứ tiếng dân tộc thiểu số, giúp người dân tiếp cận pháp luật thuận lợi, phù hợp điều kiện thực tiễn.
Song song với tuyên truyền đối với người dân, ngành Thanh tra đã đẩy mạnh tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là công chức cấp xã, thông qua các lớp tập huấn trực tiếp và trực tuyến; tăng cường phối hợp với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội trong tư vấn pháp luật, hỗ trợ công dân, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và phòng ngừa phát sinh khiếu nại, tố cáo phức tạp.
Những kết quả đạt được trong năm 2025 cho thấy công tác pháp chế đã thực sự trở thành một trong những trụ cột quan trọng, góp phần tạo dấu ấn rõ nét trong hoạt động chung của ngành Thanh tra. Việc kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho tổ chức bộ máy, tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực tiễn và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật đã tạo nền tảng vững chắc cho sự ổn định và phát triển của hệ thống cơ quan thanh tra. Đây cũng là tiền đề quan trọng để ngành Thanh tra tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn tiếp theo.
Bảo Anh
(Nguồn: Thanhtra.com.vn)